mai cath ei chyn-gyffesydd oedd y gath, ac yr adnabyddai hi yn unrhyw le a than unrhyw amgylchiad.
Wedi clywed hyn, adroddodd Gwladys hanes y drws yn agor, a'r gwyneb eilliedig yn edrych allan, a'r holl bethau ddilynodd, a theimlai Delyth yn berffaith sicr oddiwrth ei desgrifiad,—yn enwedig wrth ei gysylltu â'r ddau ddigwyddiad diweddar yn ei phrofiad ei hun, fod y Tad Meurig yn yr ardal, a'i fod yno i ryw amcan rhyfedd ers hir amser.
Yr oedd yn amlwg nad oedd am gael ei adnabod, ac yn wir, ei fod yn ofni cael ei adnabod, am ryw reswm neu gilydd.
Hyd yma nid oedd Delyth wedi ei gysylltu, hyd yn oed yn ei hofnau, gyda'r offeiriad y cyfeirid ato yn y desgrifiadau roddai Syr Urien Owain a Mwynwen Huw o'r alanas ddarostyngodd Llys Dirlwyn i'w sefyllfa bresennol, ond pan glywodd Gwladys yn desgrifio effaith ei ymddanghosiad sydyn ar y "cardotyn," dechreuodd gysylltu pethau na feddyliodd am eu cysylltu o'r blaen, ac i ymresymu oddiwrth achosion at effeithiau yn y fath fodd, a chyda'r fath gyflymdra, nes iddi deimlo'n derfynol argyhoeddedig yn y fan a'r lle fod y Tad Meurig, naill ai yn gwybod holl helynt yr erchyllwaith yn Llys Dirlwyn, neu wedi cymeryd y rhan honno yn yr helynt briodolid i'r offeiriad credai y cymdogion iddo gael ei daflu i'r afon Tywi.
Yn y man, daeth y rhingyll i'r ystafell ar eu hol, a dywedodd fod y "cardotyn" wedi goddef iddo ei olchi, torri ei wallt ewinedd, a'i ail-wisgo mewn dillad y daeth o hyd iddynt yn un o'r ystafelloedd gerllaw. Aeth trwy y cyfan heb ymddangos ei fod yn gofalu nac yn gwybod beth oedd yn digwydd iddo. Ni ddywedodd air, ac nid agorodd ei lygaid yn ystod yr holl amser y bu y rhingyll yn ei drwsio, ei drefnu, a'i ddilladu.
Pan gariodd y rhingyll ef, fel y cariai blentyn, a'i osod ar esmwythfainc yn yr ystafell oedd y boneddigesau wedi darganfod, o'r braidd y credent mai yr un dyn ydoedd. Ni roddai un math o ateb i'w gofyniadau, ac nid ymddanghosai ei fod yn eu clywed pan yr holent ef, ond cymerai yr ymborth roddent iddo yn union fel y gwna claf ei gymeryd mewn twymyn, neu faban wrth fynd i gysgu.
Trefnwyd i'r rhingyll aros yn Llys Dirlwyn i'w borthi a'i wylio am ddiwrnod neu ddau, yn y gobaith y doi ato ei hun yn y cyfamser; ond yn hyn, siomwyd hwy oll.
