Pennod IX.
DRANNOETH, ar ol ymweliad canol-nosawl Wil Pilgwenlly, teimlodd Ifor Owain ei hun yn rhy wael i adael ei wely. Nid oedd ef ei hun, na neb arall, yn cofio iddo fod yn wael erioed o'r blaen. Fel rheol, yr oedd ei iechyd yn berffaith, a'i nerth corfforol, fel eiddo ei dad a'i deidiau o'i flaen, bron yn ddihysbydd. Ond y bore hwn yr oedd yn wael drwyddo. Nis gallai edrych ar fwyd, nis gallai godi ei ben oddiar y gobenydd, ac nis gwyddai bob amser â phwy oedd yn ymddiddan, na pha beth a twriadai ddweyd.
Er fod hen ŵr oi dad mewn gwth o oedran, ac ar brydiau yn wan ac arafaidd ei gamrau dan bwysau'r blynyddau, yr oedd ei alluoedd meddyliol cystal a phan oedd yn ddeugain oed. Gwelodd ar unwaith mai nid anhwyldeb cyffredin oedd wedi cymeryd gafael yn ei fab. Wedi sylwi ychydig ar ei lafar, ei ruddiau fflamgoch, a chryndod ei gorff, holodd ef yn fanwl, ac er nas gallai gael ond atebion hanerog oherwydd y cyflwr oedd ynddo, daeth Syr Urien i'r farn fod ei fab yn dioddef oddiwrth rhyw glefyd hollol anaturiol, a achosid oherwydd. cymeryd rhywbeth gwenwynllyd. Nid cynt y daeth i'r casgliad hwn nag y gyrrodd ei was ar garlam i 'mofyn meddyg o'r dref. Dedfryd hwnnw ar y selni rhyfedd oedd," Wedi cymeryd gwenwyn yn ddiarwybod, neu gael ei wenwyno yn fwriadol Yr olaf yn fwyaf tebyg."
Cafwyd allan ar ol holi ychydig pwy fu yn ei gwmni y nos flaenorol. Yr oedd Ieuan, gwas personol Ifor, yn adnabod Will Pilgwenlly yn dda, ac yn gwybod ei fod yn fath o was neu ddirprwywr i Sesyl Ifan, Llandâf, ond nid oedd ganddo y drychfeddwl lleiaf beth allai amcan ei ymweliad â'i feistr fod. Fodd. bynnag, pan ofynnodd y meddyg os oeddent ar delerau cyfeillgar, gan ryw hanner awgrymu y gallai y gwenwyn fod wedi cael ei roddi ryw ffordd gan yr ymwelydd nosawl hwn, fflamiodd Ieuan gan eiddigedd dros gyfaill ei feistr, a dywedodd,-
"Na, nid dyn i roi gwenwyn i neb oedd y dyn fu yma neithiwr, ond os ydych am gael allan pwy sydd wedi gwenwyno fy meistr, dyna'r dyn tebycaf o bawb wn i am dano yn yr ardal hon i roi ei fys ar yr euog."
