Onid diddanwch y gŵr hynaws a doeth o Gefn y Meusydd yn ei hwyrddydd ond gofalu am drefnusrwydd yn hen fynwent yr Ynys? Adgyweiriodd lawer bedd, ac wrth godi y cerrig mwyaf oedranus o afaelion y pridd y cafodd afael ar garreg ddigon dinod a garw, a llun telyn, a rhyw ddwy lythyren neu dair armi, yn mynegi am fan fechan hunell y telynor ieuanc o'r Garreg Wen. Trwy ei gydweithrediad ef y rhoddwyd yr arwydd syml o barch a welir heddyw uwchben llwch Dafydd. Beth fuasai teimlad mynwes y dyngarwrgor—selog a Chymroaidd, tybed, pe y digwyddai weled ysmotyn ei orffwysfa ei hun, ac un ei hen gâr Ioan Madog? Ymhona plant yr awen fod llecyn bedd Ioan Madog yn gysegredig iawn ganddynt. Y mae rhyw dinc serchoglawn ym mhennill Mair Eifion,—
Wedi mynd,'—y cyfaill cywir!
Nid yw Ioan Madog mwy.
Ond gadawodd argraff gofir
Tra bydd son am farwol glwy';
Af am unwaith at ei feddrod,
Plannaf yno flodau hardd,
Coffadwriaeth am y diwrnod
Pryd y collwyd enwog fardd."
Os y cafodd Mair, druan, y fraint o gyflawni
ei dymuniad, o barch i'w hen athraw llenyddol, y mae ei blodau wedi eu rhifo yn
unwedd a diwedd dyn ers talm. Y mae
awgrym mwy cyffredinol Gwilym Eryri
hefyd i'w fawrygu am ei ofal a'i gariad
tuag at fan ei fedd,—
"Gwag yw'n tref, heb Ioan Madog,
Heb ei wyneb—heb ei wên;
Collwyd bardd a chyfaill serchog,
Bylchwyd rhengau meibion llen;
Rhaid ei adael yn ei feddrod,
Cefawn ar ei lety gro:
Ond er hynny'n dwys fyfyrdod
Ddychwel yma lawer tro!
"O! ymwelydd, pan y deui
Ar dy hynt drwy'r lannerch hon,
Neshau at ei fedd os gelli
Heb i hiraeth lanw'th fron;
Hyn yn unig a eiddunwn,—
Arno'th sang yn ysgafn boed,
Gwybydd fod anwylddyn myrddiwn
Yma'n fud o dan dy droed!"
Wele'r hen ganfed eto—myrddiwn ydyw
ei chload yn awr! Er fod tannau euraidd
tynerwch yn chwareu yn y cyngor olaf hwn,
y mae rhyw adlais gwannaidd o "nid da, lle
gellir gwell," yn trydanu drwyddo. Oni ellir
ffurfio cynllun er cael cofeb o faen neu
fynor i anrhydeddu gorweddfan dau gymwynaswr mor ffyddlawn i'n hiaith ag Ioan
Madog ac Ellis Owen Cefn y Meusydd? Y
mae goreugwyr cylch eu maboed a'u bywyd
yn rhai hynod frwdfrydig,—yn hynod am
eu haiddgarwch i edrych ymlaen. Adeiledir
ym Mhorth Madog y dyddiau hyn adeilad
helaeth a chostfawr i'r Ysgol Ganolraddol, a
dau addoldy gorwych. Ni cheir chwaith yn
unrhyw dref yng Nghymru gymaint o feirdd,
a grym bywyd yn eu hathrylith ag sydd
ynddi. Dyma gartrefle Iolo Caernarfon,
Gwilym Eryri, Cynhaiarn, Eifion Wyn, a
Thryfanwy. Ychydig dasg fuasai i ryw
ddau o honynt draddodi darlith neu ddwy,
un ar Ioan Madog a'r llall ar fardd Cefn
y Meusydd, a'r elw i fyned at yr amcan
grybwyllwyd. Tipyn o chwilfrydedd fuasai
cael gweled tlysau arian y cyntaf, a llyfr
llawysgrifen or—brydferth a champus yr
olaf, yn y fargen.
Hyd nes y gwneir rhywbeth i'r perwyl y mae gwirionedd yn llefain yn uchel drwy y llinell hysbys,
"Gadawsom hwy, gyda'u hanrhydedd!"
- CARNEDDOG.
- Nantmor, Beddgelert.
- CARNEDDOG.
