diwedd Amos Barton gan George Eliot, neu ddyddiau olaf F'ewyrth Rhobert gan Hiraethog.
Gweithiau—Cant o Ganeuon
Trydydd llyfr Ceiriog ydyw y Cant o Ganeuon, a'i ragymadrodd wedi ei ysgrifenu yn "9, Parker Street, Hyde Road, Manchester, Ionawr 17, 1863." Y mae ynddo fwy o amrywiaeth nag sydd yn y ddau lyfr arall, a mwy o ddarpariaeth i chwaeth y cerddor. Cynwysa 34 o ganeuon ar gyfer hen alawon Cymreig, heblaw caneuon eraill a darnau annghanadwy. Erbyn hyn, ceir lluaws o'r caneuon ar gof a llafar y wlad, eu hymadroddion ar flaen ei thafod ac yn eigion ei chalon, a llinellau ohonynt fel diarhebion. yn llywodraethu ei hymddygiadau. Rhwng cromfachau megys, bu "Llongau Madog," cân a argraffwyd gyntaf yn y llyfr hwn, yn achlysur cynghaws cyfreithiol pwysig yn Llundain rhwng dau gerddor er gwybod pa un ohonynt biau yr hawl ar ei chanu; ac fel y bu'r anffawd, collodd y blaid a gollodd, a'r unig enillwyr oedd gwyr y gyfraith. O flaen pob cân, rhydd y bardd ychydig o hanes yr alaw, ei tharddiad a'i threigliad; ac fel y dywed ef ei hun yn tudal. 55—"Ceisiais hyd eithaf fy nghallu addasu y geiriau i yspryd y dôn, a chadw mewn golwg fod i'r syniadau weddu i fab a merch fel eu gilydd, ac hefyd fod iddynt weddu i gôr a chydgan yn gystal ag i un llais, ond gadewais i'r rheolau hyn gael ychydig eithriadau Yn fwy na dim, ymdrechais anadlu syniadau pur, a goleddir gan hen ac ieuanc, y proffeswr a'r dibroffes, y dirwestwr a'r cymedrolwr." Cyflwynir adran o'r llyfr i roddi byr hanes am rai o'r hen gerddorion Cymreig a fuont yn offerynol i gadw rhag difancoll ein hen donau cenedlaethol, megys Bardd y Brenin, John Parry Rhiwabon, Bardd Alaw, Miss Williams o'r Ynys Las, Ieuan Ddu, &c.
Gadewch ini yn y fan yma droi ychydig oddiar
