Dywedir i gawr, o'r enw Dylan, gael ei lofruddio ryw dro tra ar ei daith o Lanrwst i Drefriw, ac oblegyd hyny i'r maes lle y cyflawnwyd y weithred ysgeler hono gael ei adnabod byth ar ol hyny wrth yr enw "Cwyn Dylan." Hefyd, yr oedd yn y gymmydogaeth gawr o'r enw Ifan Goch, yr hwn a arferai roddi un o'i draed ar ben mynydd a elwir "Cadair Ifan Goch," yr ochr ddwyreiniol i'r afon Gonwy, a'r llall ar ben Clogwyn Inco, yr ochr arall i'r afon, a'r un pryd ymolchi yn ei dwfr.
Rhwng Conwy ag Aber, yn Mwlch-y-Ddeufaen, mae dwy garnedd, ag y dywedir mai cawr a chawres, rywdro, oedd wedi clywed fod gwlad ffrwythlawn y tu draw i'r afon Menai, a'u bod yn cludo beichiau o geryg i'r perwyl o adeiladu pont drosti, ac fel yr oeddynt ar eu taith yn y llecyn yma, iddynt gyfarfod â dyn, yr hwn a ddaethai o Fôn, ac iddynt ofyn iddo pa faint o ffordd oedd ganddynt i lan Menai; a dangosai yntau ei esgidiau, y rhai oedd wedi gwisgo bron yn llwyr, a dywedai iddo eu rhoddi yn newydd am ei draed wrth gychwyn o'r fan hono, ac na wnaethai ond cerdded ar ei union. Wedi clywed hyny, taflodd y cawr a'r gawres eu beichiau i lawr, ac yno y maent hyd heddyw.
Ar fin y ffordd sydd yn cyfeirio o Fethesda i Dŷ'n y Maes, mae maen enfawr, a adnabyddir wrth yr enw "Maen Mawr Pen y Gareg." Y mae traddodiad yn yr ardal yn mynegi mai cawr, yr hwn a safai, a'i droed de yn Nghwm Graianog, a'i droed chwith yn Nghwm Dolawen, a'i taflodd yno wrth geisio taro hen wraig, yn mhlwyf Llanllechid, âg ef. Cawr gwrhydrus oedd efe. Yr oedd ei nerth yn ymylu ar y gwyrthiol.
"Y mae traddodiad, yn nghymmydogaeth Llanberis, i gawr o'r enw Igyn fod yn trigiannu yno rywbryd, ac mai efe a gariodd y pentwr ceryg
