4 Amser casglu ydyw'r Hydref
Pob rhyw ffrwythydd tuag adref.
1 MIS TACHWEDD,—tuchan merydd,
Brâs lydnod, llednoeth coedydd.
2 Tachwedd—dechreu'r galar.
3 Calan gauaf garw hin, annhebyg i gyntefin.
Y mis du y galwai yr hen bobl y mis hwn. Ar y 13eg o hono y byddent ar eu gwyliadwriaeth i edrych am y ser yn syrthio. Tybient mai o tewychu yr oedd y gair Tachwedd yn deilliaw; y byddai yr hen Gymry yr amser hwnw ar y flwyddyn yn lladd y moch, a'r ychen, a'r defaid, a fyddent wedi tewychu, yn gig erbyn y gauaf; mai dyna'r mis y byddai'r anifeiliaid dewaf, yn enwedig y moch, ar ol eu pwyntio ar fes y derw—y byddai gwyl yn cael ei chynnal pan fyddai'r moch yn cael eu hel o'r coed adref i'w lladd; ac mai i'r wyl hono y perthynai yr hen gân, Hob y deri dando.
1 MIS RHAGFYR,—byrddydd, hirnos,
Brân ar egin, brwyn ar ros;
Tawel gwenyn ac eos.
2 Rhagfyr, gocheler ei fâr.
Credid fod taranau yn y mis hwn yn argoel o dywydd teg, ac y gellid bod yn ddiogelach oddiwrth niweidiau mellt os o fewn canllath i dderwen.
Gelwid Sul byraf y flwyddyn yn "ddydd Sul du bach."
Os deil y rhew bwysau dyn cyn y Nadolig, ni ddeil bwysau llygoden ar ol hyny.
3 Tair nos, oes llwydrew.
4 Erthylu y gauaf. [Ei ddyfodiad cynnarol.]
5 Gauaf cynnar, hir y trig.
