PENNOD XI.
YR HYN A WELWYD TRWY'R FFENESTR.
YR oedd rhywbeth unig a bygythiol o gwmpas y rhan honno o'r tŷ. Yr oedd yn hen, yn llawer hŷn na'r darnau eraill, ac anaml iawn y defnyddid yr ystafelloedd. Yno, yn ôl dychymyg yr ardal, yr oedd ysbryd y Plas, ac yr oedd hwnnw yn ysbryd ofnadwy iawn, yn ôl tystiolaeth y sawl a'i gwelodd—neu y rhai a dybient eu bod wedi ei weld.
Un o amddiffynwyr y Plas rhag y Piwritaniaid adeg y Rhyfel Mawr oedd, meddid, un Syr Tudur Gruffydd, gŵr enwog am ei rysedd gyda phob math ar annuwioldeb. Yr oedd yn ddychryn i'r ardal, ac osgoid ef hyd yn oed gan ei ddosbarth ef ei hun. Yr oedd yn gablwr ac yn feddwyn, a dywedid ei fod yn llofrudd hefyd; yn wir, prin yr oedd drwg yn bod nas priodolid i Syr Tudur Gruffydd, a barn y rhai a'i hadwaenai oedd nad oedd yn cael rhyw lawer o gam.
Yr oedd ei ddiwedd, beth bynnag, yn ddiben cymwys i'r cymeriad a roddid iddo. Nid oedd traddodiad yn dywedyd beth a ddigwyddodd yn y Plas ryw noson stormus yn yr Hydref, yn y flwyddyn 1649. Y cwbl a wyddid oedd fod yno loddesta a phob gormodedd. Rhywbryd clywodd y gweision dychrynedig weiddi mawr, fel petae ddyn mewn poenau ingol,—ac yna cwbl ddistawrwydd.
