nyddiau Necho brenin yr Aifft am ymgyrch yn cychwyn o'r Môr Coch i astudio posiblrwydd masnachol arfordir y cyfandir i gyd. Wedi misoedd lawer o anturiaeth a chaledi dychwelasant trwy golofnau Hercules," fel y galwyd culfor Gibraltar y dyddiau hynny.
Cafodd bechgyn yr Aifft ugeiniau o nosweithiau difyr yn gwrando ar y morwyr dewr yn adrodd eu straeon a disgrifio helyntion y fordaith fawr. Yr oedd hyn chwe chant o flynyddoedd cyn geni Crist.
Yr ydym ni'n ddyledus am ein gwybodaeth o rannau mewnol y wlad i nifer o ddynion dewr a gwrol oedd yn byw yn y ddeunawfed a'r bedwaredd ganrif a'r bymtheg.
Yr oeddynt bron i gyd yn Brydeinwyr, ac un Cymro yn eu mysg—Henry Moreton Stanley, neu Daniel Rowland fel yr adnabyddid ef pan yn fachgen yn y tloty yn Ninbych.
Dyma i chwi restr ohonynt:—
James Bruce: Arloeswr Ysgotaidd 1274- 1329: Arloeswr ar yr Afon Nîl.
Mungo Park: Arloeswr Ysgotaidd 1771-1805: Arloeswr ar yr Afon Niger.
Hugh Clapperton: Arloeswr Ysgotaidd 1788- 1827: Arloeswr yn y Swdan.
