Y DDAU DAFARN.
DYCHWELYD O Nimes yr oeddwn, ar brynhawn o Orffennaf. Yr oedd y gwres yn llethol. Ymestynnai'r ffordd wen, boeth, lychlyd, rhwng y planigfeydd olewydd a deri ieuainc, o dan haul mawr fel darn arian pŵl a lanwai'r holl nen. Dim mymryn o gysgod, dim awel o wynt. Dim ond dawns y tês a gwich-ganu ceiliogod y rhedyn, cerddoriaeth ynfyd, fyddarol, wyllt, fel pe bai yn llais i'r cynnwrf tanbaid. Cerddwn drwy le unig er ys dwy awr, yna, gwelwn yn sydyn o'm blaen nifer o dai gwynion yn dod i'r golwg drwy lwch yr heol. Ylle a elwid yn Arhosfa Sant Finsent oedd,—pump neu chwe ffermdy, ysguboriau hir dan nennau cochion, llyn heb ddwfr ynddo ynghanol clwstwr o goed ffigys dilewyrch, ac ym mhen draw'r pentref, dau dafarn mawr yn edrych i wynebau ei gilydd o bob tu i'r heol.
Yr oedd rhywbeth yn darawiadol yn agosrwydd y ddau dafarn hyn. Ar un ochr, adeilad newydd, mawr, yn llawn bywyd a mynd, yr holl ddrysau'n agored, y Van wedi aros o'i flaen, y ceffylau yn mygu a'u hoffer yn cael eu tynnu oddiarnynt, teithwyr wedi disgyn yn yfed yn frysiog ar y ffordd yng nghysgod byr y muriau, y clôs yn llawn mulod a cherbydau; y gyrwyr yn gorweddian yn y tai maes gan ddisgwyl am eu gwydraid. Oddi mewn, llefau, rhegfeydd, sŵn dyrnau yn taro'r byrddau, clic y gwydrau, sŵn chwarae biliards, cyrc y poteli lemwnêd yn neidio allan, ac uwchlaw'r terfysg hwn i gyd llais llon, soniarus, yn canu nes gwneuthur i'r ffenestri siglo:
Yr eneth fach ddel
A gododd yn fore;
Aeth i lan y môr
A'i harian bob dime.
