farw o un dyn dros y bobl, ac na ddifether yr holl gen-
51 edl. Hyn ni ddywedodd efe o hono ei hun: eithr, ac
efe yn arch-offeiriad y flwyddyn honno, efe a
52 brophwydodd y byddai yr Iesu farw dros y genedl; Ac
nid dros y genedl yn unig eithr fel y casglai efe ynghyd
53 yn un blant Duw hefyd y rhai a wasgarasid. Yna o'r
Yr holl genedl. Wrth y bobl," golygir yr Iddewon yn eu per-
thynas à Duw: wrth y genedl," yr Iddewon fel gwladwriaeth.
51. Hyn ni ddywedodd efe ohono ei hun. Yn y dyddiau gynt, cyn.
colli o'r swydd ei gogoniant, yr archoffeiriad oedd llefarwr yr oraclau
dwyfol. Parchai'r Efengylwr y swydd, beth bynnag oedd ei farn am
Gaiaffas fel dyn: ac am hynny dywaid-nid mewn gwawd, ond o
ddifrif-fod Caiaffas yn awr wedi derbyn oracl ddwyfol, ac wedi
ei llefaru, er yn anfwriadol ac yn anymwybodol.
Ac efe yn archoffeiriad y flwyddyn honno. Dyn annhebyg iawn i
dderbynnydd oracl ddwyfol oedd Caiaffas; ond yr oedd y flwyddyn
honno yn flwyddyn eithriadol,-blwyddyn y blynyddoedd yn hanes
y byd.
Efe a broffwydodd. Nid a ragfynegodd" megis yn ddamwein-
iol, onda broffwydodd" fel llefarwr oracl Duw.
Dros (er mwyn) y genedl.
52. Ac nid dros (er mwyn) y genedl yn unig. Ni ddywedasai
Caiaffas mo hyn: felly y mae'r Efengylwr yn ychwanegu at eiriau
Caiaffas, yn ogystal ag yn rhoi ystyr ddyfnach iddynt. Nid yw
Ioan yn ailadrodd y gair pobl," oherwydd, erbyn yr adeg yr oedd
ef yn ysgrifennu, nid yr Iddewon mwyach oedd pobl yr Arglwydd,
ond y Cristionogion, yn Iddewon a Chenedl-ddynion.
Eithr. Cywirach, "eithr hefyd."
Fel y casglai efe ynghyd yn un. Yn llythrennol,, "i un." Nid
i un lle, ond i undeb a chymundeb bywyd.
Blant Duw. H.y., y Cristionogion Cenhedlig-y "defaid eraill "
(x. 16). Gelwir hwy yma'n "blant Duw," nid yn y rhagolwg ar eu
dyfodol,-nid am eu bod i ddyfod yn blant Duw,-ond am mai dyna
oeddynt eisoes.
Y rhai a wasgarasid, nid o ran lle yn unig, ond hefyd o ran ysbryd
a theimlad. Yr oedd undeb a chymundeb y "plant" wedi eu torri,
ac yr oedd yr Iesu trwy ei farwolaeth yn myned i gyfannu'r rhwyg.
