Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru/Atodiad
| ← Cyfrwng Hyfforddiant | Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg |
→ |
ATODIAD
Rhai figurau yn dal perthynas â safle'r Gymraeg yn holl Ysgolion Gramadeg Cymru yn Ebrill 1946
| A. (i). Nifer yr ysgolion na roddent ddewis rhwng Cymraeg a phwnc arall, ond lle cymerid yr iaith gan bawb (neu bron bawb) o'r disgyblion, i fyny i'r arholiad gadael ysgol. | 11 (mewn ardaloedd Cymraeg.) |
| 3 (mewn ardaloedd Seisnig.) | |
| (ii) Nifer yr ysgolion yn rhoi'r dewis, Cymraeg neu Ffrangeg drwodd | 18 |
| (iii) Nifer yr ysgolion yn rhoi'r dewis, Cymraeg neu bwnc arall (Ffrangeg fynychaf o lawer) ar ôl y flwyddyn gyntaf. | 37 |
| (iv) Nifer yr ysgolion yn rhoi'r dewis, Cymraeg neu bwnc arall (Ffrangeg fynychaf o lawer) ar ôl y ddwy flynedd gyntaf. | 23 |
| (v) Nifer yr ysgolion a nododd y Gymraeg fel pwnc dewisol. | 8 |
| (vi) Nifer yr ysgolion lle na ddysgid dim Cymraeg. | 24 |
| (vii) Heb eu dosbarthu | 28 |
B Enghreifftiau o ysgolion mewn ardaloedd Cymraeg, lle ceid nifer sylweddol o blant yn siarad Cymraeg, ond heb fod yn astudio'r iaith o gwbl.
| Cyfanrif y disgyblion | Yn Siarad Cymraeg | Cyfanrif yn cymryd Cymraeg | Nifer na chymerent Gymraeg |
| I. 286 | 245 | 143 | 102 |
| II. 444 | 249 | 172 | 77 |
| III. 272 | 247 | 187 | 60 |
| IV. 335 | 223 | 180 | 43 |
Mewn pedair o'r siroedd lle siaredir mwyaf o Cymraeg, ceid cyfanrif o 826 na chymerent y Gymraeg o gwbl yn yr ysgol uwchradd.
C Enghreifftiau o ysgolion mewn ardaloedd Cymraeg lle nad oedd neb (neu nemor neb) yn cymryd y papurau iaith gyntaf mewn Cymraeg yn y Dystysgrif ysgol.
| Cyfanrif | Yn siarad Cymraeg | Yn eistedd am Dystysgrif ysgol | Yn eistedd mewn Cymraeg | Papurau iaith gyntaf | Papurau ail Iaith |
| I 119 | 85 | 18 | 15 | 0 | 15 |
| II 270 | 131 | 44 | 10 | 0 | 10 |
| III 249 | 155 | 42 | 24 | 1 | 23 |
D Ysgolion mewn ardaloedd Cymraeg, heb neb yn cymryd Cymraeg ar gyfer yr Arholiad Uchaf.
| Cyfanrif | Yn siarad Cymraeg | Yn cymryd Cymraeg | Yn cymryd Ffrangeg | Yn cymryd Lladin | Ieithoedd Eraill |
| I 157 | 152 | 0 | 6 | 0 | 6 |
| II 338 | 286 | 0 | 3 | 2 | 3 |
| III 335 | 223 | 0 | 12 | — | — |
| IV 236 | 168 | 0 | 2 | 2 | — |
| V 291 | 162 | 0 | 6 | 7 | 18 |
| VI 240 | 155 | 0 | 5 | 2 | — |
E. Anaml iawn y defnyddir y Gymraeg fel cyfrwng addysg mewn unrhyw bwnc, ag eithrio yn y wers Gymraeg ei hun, hyd yn oed mewn ysgolion lle mae cyfartaledd uchel o'r plant yn siarad Cymraeg, fel yn yr enghreifftiau a ganlyn:
| Cyfanrif | Yn siarad Cymraeg | |
| I | 421 | 412 |
| II | 350 | 297 |
| III | 338 | 286 |
| IV | 535 | 422 |
| V | 520 | 328 |
| I | 119 | 85 |
F. Enghreifftiau o ysgolion cyfagos mewn ardaloedd Seisnig yn dangos dirfawr wahaniaeth yn safle'r Gymraeg.
| Cyfanrif | Yn siarad Cymraeg | Cyfanrif yn cymryd Cymraeg | Yn cymryd Cymraeg yn y Dystysgrif ysgol | |
| I (a) | 154 | 10 | 144 | 29 |
| I (b) | 264 | 10 | 82 | 5 |
| II (a) | 478 | 10 | 130 | 15 |
| II (b) | 513 | 8 | 10 | 4 |