Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill/Efa
| ← Yr Anwylyd | Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill gan Dewi Emrys |
Llygad y Dydd → |
EFA.
Yng ngenau Dafydd ap Gwilym y rhoddir y Cywydd hwn, efe'n edrych ar y ferch fodern, a hyfeddu o ganfod rhywiogaethau na welid mohonynt yn ei ddydd ef.
I.
Ys truan drych y fanon
A chwery serch â'r oes hon!
Gelen heb fawr o'r golwg,
A'i min yn megino mwg;
Llygaid llesg a lliw gwaed llwyd,
Gwallt byr fel gallt a borwyd;
Gwefus gochlyd, graslyd, grin,
Gwêr deifiog ar ei deufin.
I'w gwedd ni fyn rosyn rhudd,
Ond eira ar ei deurudd,
Nid gwrid, ond cwrlid carlwm,
Lliw calch trwch, lliw tristwch trwm.
Hi a ŷf olud drudwin,
A rheg ar ei gwefus grin;
Hi a ddeffry wanc llanciau,
A'i hamrant cilgant yn cau,
A'i chnawd hysb yn cychwyn tân
Heb obaith am ddwyn baban.
Tan oferwaith gwrtaith gau,
Difreiniwyd ei dwyfronnau.
II.
Gwêl arall a'i diwall dwf,
Herlodes wrol, hydwf,
Merch ddifraw gledd ac awel,
A'i bost yn ei phost a'i phêl,
Rhyw daeogen fachgennaidd,
Llafnes ledryw heb ryw braidd,
Llewes gyrliog, wridog, rydd,
Unbennes garsiwn beunydd.
Aeth hoen y fun i'r glun glau,
Ei chariad i'w chyhyrau.
Ar wellt yr âr lle try hon,
Beth am obaith y meibion ?
Tan orthrech y chware chwyrn
Hi a ysgwyd eu hesgyrn.
Ba ryw fab a rwyfai hon
Ar y dwr dan loer dirion?
Ni fyn bôr ond i'w lorio,
Na drud ond i'w sennu dro.
Ba fardd mwyn dan laslwyni
A edrych i'w chwennych hi?
Hi laddai'n rhydd brydydd brau,
Nid â gwên, ond â gynnau.
III.
Pwy yw hon ddaeth i'm poeni
Ag ifanc wên? Hen yw hi,
Ffrâm nychlyd, oerllyd yn dwyn
Miragl gogoniant morwyn.
Rhuddain ei grudd, honni gwres,
Ond manod yw ei mynwes.
Ffei ar y wrach fantach, fain,
Corres y geuddaint cywrain!
Anhygar tân ei gwrid hi,
Cwrel apothecari,
A blawd, ail manllwch blodau,
Yn dofi ei gochni gau.
Diau ofer ei dyfais,
Aeth haint ei henaint i'w hais.
Flawdog, wridog biogen,
A gêl calch ei golwg hen?
Cafod o'r nef a'i cyfwrdd,
A syrth hug ei ffug i ffwrdd;
A gwelir, lle toddir twyll,
Adwedd blynyddoedd didwyll.
Ceir i'w chern hacrwch hirnych,
A derfydd hoen y croen crych.
O anfon ia, a fyn lôr
Liw gwin i olwg Ionor?
Dyfal wrth bob edefyn
Y mesur Duw amser dyn;
Ac wrth ei gyfrif difai
Y daw i'r maes fwynder Mai,
Lladau'r haf, llwydrew hefyd,
Rhin bore aur yn ei bryd ;
A diesgus y disgyn
Y ffela'i air i glai'r glyn.
Ni phrŷn aur na rhadau'r oes
Hen Ddirwynydd yr einioes.
IV.
Wele'n dod ysglôen dysg,
Anweddog gecren addysg,
A thrysor mawr ei thraserch
Mewn llyfrau am hawliau merch.
Rhyw wenwynllyd ysbryd yw,
Hoeden ffroenuchel ydyw,
Borden wastad, gaead, gul,
A mainc goeshir mewn casul,
Abades hollwybodol,
A'i cheg cyn syched â'i chôl,
Dyn ddiachar heb arwr,
A merlen gam ar lun gwr.
Ba wr arab yr awron
A daen hul dan wadnau hon?
Hi ddring lwyfan i'w annerch,
A'i safn yn dychrynu serch.
Hi a boer rew ar wŷr bro,
Herio'u dewrder, a'u dwrdio.
Hi lawia farn ar wael fyd,
Llif oerfel, ufel hefyd,
Tân i waered ar gedyrn
Yn gymysg â chenllysg chwyrn.
Mae deifiol fflam i'w deufin,
Mae llety'r mellt ar ei min.
V.
Ni all nad oes i'r oes hon
Ryw Enid neu Riannon,
Rhyw fun dyner a geri
Rhag mor fwyn ei hymddwyn hi,
Ei min yn diferu mêl,
A'i heurwallt unlliw'r cwrel.
Boed fawr dy angerdd erddi,
Deurudd fy Morfudd i mi.