Y Fainc Sglodion/Cwpledau gan Ioan Brothen

Y Fainc Sglodion

gan John William Jones

CWPLEDAU GAN IOAN BROTHEN.

Cesglais rai o'r llinellau hyn lawer blwyddyn yn ôl, a chafodd Ioan Brothen eu gweled pan oedd ar fy aelwyd un o'r troeon diwethaf y bu yma. Cefais ychwaneg ganddo wedyn a chaniatâd i wneuthur defnydd ohonynt.

UN o'm cyfeillion gorau oedd ef, ac awdur y gyfrol brin o englynion "Llinell neu Ddwy." Un o werinwyr mawr Cymru ydoedd, a labrwr yn chwarel y Rhosydd am flynyddoedd lawer. Dyma ychydig linellau o'i waith a ddywedodd wrth ei gydweithwyr o dro i dro. Un prynhawn gofynnodd y prif oruchwyliwr iddo a fuasai yn mynd i hel brwyn iddo. Aeth yntau heb ym- droi, a phan oedd yn dyfod allan o'r lefel fawr i olau dydd, gofynnodd gweithiwr iddo, "I b'le yr wyt yn mynd ?"

"Af i'r haul braf i hel brwyn," meddai yntau.

WEDI iddo gael caniatâd i fynd adref cyn i'r gloch ganu, dywedodd fel hyn wrth y stiward a safai ar ben llwybr y chwarel:

"Ga'i basio, dw' i'n ddyn go bwysig,"

a dywedodd wedyn:

"Pasio raid waeth pwy sy' ar ôl,
Nid yn araf ond yn wrol."

WRTH weld gweithiwr go dal yn brasgamu ar bonc y chwarel, gofynnodd fel hyn:

"Paham mae'r cawr o fawr faint
Yn brasgamu mewn brys gymaint?"

WEDI cyfarch gwell i'w gydweithwyr un bore, gofynnodd i Richard Evans, Ty'nddol,

"Ty'n y ddôl wyt ti'n o dda?"

Ni wnaeth lawer o gyflog am ddeufis neu dri yn olynol, a dywedodd:

"Anodd ydyw byw a bod
A llwgu 'nghanol llygod."

CANMOLAI un gweithiwr ei ddillad gwynion,-cot liain wen, a throwsus ffustian gwyn, ond dillad brethyn a wisgai Ioan am ysbaid a dywedodd:

"I weithiwr mae hen frethyn
Yn llawn gwell na lliain gwyn."

WRTH basio yn y trên drwy Lan Dyfi un tro, dywedodd:

"Ochain wyf, O! na chawn i
Glun dafad yn Glan Dyfi."

WRTH ddyfod o'r Penrhyn yn y trên bach i'r Blaenau gwelodd lawer o pheasants ym Maentwrog, a dywedodd wrth gyfaill fel hyn:

"Diamau frawd, dyma fro
I ieir pheasants orffwyso."

Yr oedd hen wraig dduwiol o Lanfrothen yn bur wael lawer blwyddyn yn ôl, a gweddiodd gŵr duwiol drosti yng nghapel Siloam. Wrth wrando arno troes Peter Roberts at Ioan Brothen, a gofynnodd iddo, "Ai dal i waelu mae Doli William ?" ac meddai Ioan Brothen, Na, mae'n gwella, medda mam."

PAN oeddwn gydag ef mewn cerbyd agored, yn angladd brawd i'w briod, rhedai rhyw hogyn bychan gyda'i "gylch a bach," wrth ymyl y cerbyd. Gofynnwyd yn garedig iddo gilio rhag iddo gael damwain. Cododd Ioan Brothen o'i sedd a gwaeddodd arno,

"Tyn dy draed o tan dy drwyn
I rywle rhag yr olwyn."
Ufuddhaodd ar unwaith.

WRTH benodi rhai yn aelodau o ryw bwyllgor un tro, enwodd un gweithiwr dri o'i berthynasau, a galwodd cyfaill i Ioan Brothen ei sylw at hyn, a dywedodd linell fel dihareb:

Gwaed âch sy'n dewach na dŵr.

ANGHOFIODD un o weithwyr chwarel y Rhosydd am ddyfod a'i dun bwyd gydag ef un bore. Adeg cinio rhoddodd ei gydweithwyr ran o'u bwyd iddo, ac wrth estyn brechdan o fara a menyn iddo dywedodd Ioan Brothen fel hyn:

Gywilydd do, gwelodd dyn
Iesu Grist eisiau'i grystyn.

CYFAILL calon i Ioan Brothen oedd Peter Roberts, y Gof, a gweithiai y ddau ŵr diwylliedig yn chwarel y Rhosydd yr un adeg, a phreswyliai y ddau yn Llanfrothen. Dyma englyn o waith Peter Roberts.

YR HAF.

Er ei lond o ryw lendid-dihafal
A'i dyfiant cynhenid;
Ni bu haf heb ei ofid,
Edwinai rhai dan ei wrid.

Nodiadau