Y Geilwad Bach/Glanio
| ← Morio i'r De | Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer |
Ar Heol Ballarat → |
PENNOD XXVIII.
GLANIO.
"LAND AHEAD!" Dyna oedd y waedd a dreiddiodd i lawr i'r cabanau yn gynnar un bore ymhen tridiau ar ol gornest waedlyd y morfil a'i ddau elyn barus. Ar y gair gadawyd y borefwyd ar y byrddau, a rhuthrwyd i fyny i'r dec, fel pe bae mesur llwyddiant pawb yng ngwlad yr aur yn dibynnu ar eu brys i gael y cipolwg gyntaf arni. Ond yr oedd y bobl hyn wedi eu caethiwo am chwe mis ymron i gylch cyfyng y llong, heb gymaint a gweld daear Duw ond am ychydig yn Teneriffe a Cape Town yn y cyfnod hwnnw. Ac yn awr wele holl obeithion cudd eu calonnau yn gorlifo i'r amlwg, a hwythau, gan anghofio popeth a oedd yn destun achwyn y foment cynt, yn llawn nwyfiant am fod rhywbeth o dan y cwmwl draw yn fwy sylweddol na'r cwmwl ei hun.
Ond Awstralia oedd y rhywbeth hwnnw—y tir ag y siaradai'r holl fyd mwnaidd am dano y dyddiau hynny, a'r tir yr oeddent hwythau wedi gadael cysuron cartref yng ngwlad eu genedigaeth er ei gyrchu, a threio eu siawns am y cyfoeth a estynnai ffawd i bob ffefryn o'i heiddo.
Ymhen wyth awr a deugain yr oeddynt yng ngenau Port Philip, ac yn dechrau nofio ei ddyfroedd llydan. Pe morwyr neu lyngeswyr hwynthwy, byddai ganddynt air o edmygedd am un o borthladdoedd naturiol enwocaf y byd. Ond nid oedd dim perthynol i'r môr o un diddordeb iddynt mwyach. Y tir a'r mwnglawdd aur oedd popeth.
Y diwrnod cyn y glanio ysgrifennodd Morgan lythyr i'w fam, ac un arall i Mr. Ffrank, yn barod i'w danfon i ffwrdd cyn gynted ag y byddai cyfleustra, fel ag y gwnaethai ef o'r blaen pan oedd ar fin galw yn Cape Town. Ni soniodd ef am ei afiechyd yn yr un ohonynt, ond i'r gwrthwyneb—ef a anadlai obaith uchel a phenderfyniad ymhob brawddeg. Adroddodd hefyd yn fanwl i Mr. Ffrank rai o'r pethau mwyaf diddorol a welsai ar y daith, ac yn enwedig y fwrydr a fu rhwng milod mawr y cefnfor a'i gilydd.
Wedi cyfranogi o'r borefwyd olaf, dymuno'n dda i'r ddau neu dri y bu ef yn fwyaf cyfeillgar â hwynt ar y daith, a chydymffurfio â'r ychydig reolau a osodid ar bob dieithryn, gafaelodd Morgan yn ei drwnc, a chan ei gludo i waered dros bont fechan y glanio, yr oedd ei fordaith hir ar ben, ac yntau yn dechrau meddwl am ei gamau cyntaf yng nghyfandir yr aur.
Bu iddo ar unwaith ddigon o gynygion am lety a chludiad ei eiddo: ond o ofyn y telerau a'r tâl, dysgwyd iddo yn gyntaf dim nad yr un oedd safonau byw wrth longborth Melbourne ag a oeddynt ar y Waun, na Llundain chwaith. Felly, gan gymryd ei drwnc i fyny o dan ei gesail ei hun, ef a ddechreuodd ei ffordd i fyny i'r dref, gan sylwi yn fanwl ar bob annedd a addawai iddo glydwch a chysur o fewn gallu cymedrol ei bwrs. Rhy goeg—addurnol oedd ambell dŷ, ac arall yn rhy fudr yr olwg; a gwaeth na'r cwbl, nid oedd sôn am gost y llety ar yr un cerdyn a gyhoeddai o'r ffenestr fod yno le i bobl o'i gyflwr ef. O holi mewn ychydig o'r tai mwyaf addawol, gwangalonnodd y llanc yn fawr, oblegid nid oedd ef am wario llawer o'i arian megis ar drothwy'r wlad, nac ychwaith am letya mewn ardal o gymeriad isel. Felly, o gerdded a holi llawer, ac o deimlo ei drwnc yn trymhau beunydd, profiad chwerw iawn oedd ei ran am rai oriau y bore cyntaf hwnnw.
Ond ag ef wedi cyrraedd pen ystryd neilltuol, ac wedi gosod ei drwnc i lawr ac eistedd arno am funud o orffwys, daeth allan o'r tŷ gyferbyn wraig oedrannus, gan ddal sylw craff arno.
"You look downhearted, my son," ebe hi. "What ails ye?"
Ar y gair ef a drodd ati, a chan ddiosg ei het, ef a fynegodd iddi mewn ychydig eiriau ei drafferth ynglyn â'i lety.
"Let me see," ebe hi yn dyner. "Could ye afford so much a day?" gan nodi oddeutu hanner yr hyn a ofynnid mewn tai a oedd futrach na'i heiddo hi. "D'ye see, I don't take people in as a rule, but if ye could fend with us in the kitchen, you are right welcome."
Derbyniodd Morgan y cynnig yn ddiolchgar, ac ebe hithau ar hynny:
"Walk right in, and I'll find you something to bite, I dare say."
Clywsai y Cymro lawer yn ei ddydd am y Samaritan trugarog gan ei fam gynt, ond nid oedd neb i'w feddwl ef wedi llanw y cymeriad gystal â'r wraig rinweddol hon, a oedd y foment honno yn taenu lliain gwyn ar y bwrdd mewn paratoad i osod ymborth ger ei fron ef.
"D'ye see," ebe hi, "you are summat like my son Peter who went away up Queensland way and never came back. But I've not lost faith that the good God will in His own time return him to me. Bring yer chair on."
Yn ystod y pryd bwyd ef a hysbysodd Mrs. Mackenzie—oblegid dyna enw y wraig a gymerth drugaredd arno—mai unig fab ei fam oedd yntau, a'i fod wedi dyfod i Awstralia i dreio ei lwc.
"I thought as much," ebe hithau, "but after you have won out, be careful of the stuff, will ye, and don't squander it about town like most of them do. 'Twas only last night that there was a great to—do up on Government Square, and all just because the gold dust had begun melting in their pouches—nothing else. So your stay will be a short one this time, I take it," ebe hi ymhellach.
"Probably," ebe yntau; ac yna ef a ddywedodd wrthi am ei fwriad i brynu'r offer priodol yn gyntaf, a myned i Ballarat ar ei union wedyn.
Yna, wedi gosod ei drwnc a pheth o'i gynnwys dan ofal Mrs. Mackenzie, ef a aeth allan y prynhawn er cerdded y ddinas ac i weld yr hyn a welai.
Unpeth a oedd yn amlwg iawn ym Melbourne y dyddiau hynny oedd y sylw a roddid i'r cloddiwr aur, ynghyd â'r mesurau a gymerid i ennill ei ffafr ymhob modd. Nid oedd na salŵn na siop o un math nad apeliai ato, naill ai yn ei enw neu ei nwyddau. "The "Gold Digger's Rest," "The Nugget," a "The Bearing Reef" oedd rai o'r tafarndai amlycaf; a "The Golden Stores" a'r "Digger's Outfit" oedd y masnachdai a geisiai ddenu cwsmer cefnog y mwngloddiau i mewn. Yr oedd hyd yn oed yr ariandai yn cystadlu â'i gilydd am ei ffafr, ac yn cyhoeddi eu parodrwydd ar delerau teg i gymryd gofal o'r metel gwerthfawr a gloddiasai ef, ac i'w elwa drwy eu cysylltiadau eang er ei fantais.
Sylwodd Morgan ar yr holl gynygion hyn, ac ebe ef wrtho'i hun: "Dim ond cael yr aur y sy angen bellach. Rhaid imi brynu'r offer yfory, ac yna fe fwriaf ati yn ddiymdroi."