Y Geilwad Bach/Greg

← Ar Heol Ballarat

Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer

Y Delyn Aur →

PENNOD XXX.
"GREG."

RHYWBRYD wedi dechreu o'r goleuni dreiddio i mewn drwy ddellt y shanty, a darfod i'r Cymro ei hun hepian wedi ei wyliadwriaeth hir, ef a ddihunwyd gan lais yn ei ymyl yn arllwys dylif o gabledd, gan ofyn yn enw pawb o'r pwll diwaelod beth oedd ystyr hyn oll,

"I found you unconscious on the road last night, and brought you in here for safety. That's about it," ebe Morgan.

"Shorry," ebe'r llall. "I 'pologise. Jolly decent of you. Where be you sailing for?"

Yna esboniodd Morgan wrtho mai ar ei ffordd i Ballarat yr oedd ef ei hun ar y pryd, a'i fod yn gobeithio bod yn un o'r rhai ffodus yno.

"Where have you pegged?" ebe'r llall.

"Nowhere," ebe Morgan drachefn. "I'm going there just as I am, and trusting entirely to Providence." "Providence, be jiggered! You must come 'long o' me," oedd yr ateb annisgwyliadwy. "My stake is too much for one, and I want a butty pritty bad t' help me look arter it proper. And as ye've looked arter me t'night, you must be the very kind of kid I'm on the look-out for. Swop hands, and the deed is done, else my name ain't Greg."

Nid oedd gan y Cymro lawer o ddewis yn y peth: ond gan y byddai i'r cynnig hwn roddi iddo agoriad yn ei fyd newydd, ef a'i cymerodd, a chan dynnu allan ei sypyn bwyd o'i logell, rhannodd ef â'i gydymaith, yr hwn a'i bwytaodd yn llyminog.

"Any sap?" ebe hwnnw ymhellach.

"Not much," ebe yntau, gan estyn iddo'r gostrel fechan a roisai Mrs. Mackenzie iddo, "but you're welcome to it.'

Ef a allai ddywedyd hefyd, "You have already had most of it," ond ni wnaeth.

"Funny juice that!" oedd y feirniadaeth ar yr yfed. "I've never tasted that afore. You didn't get that at 'The Nugget' down town, I'll be sworn."

Chwarddodd Morgan ar hyn, ac i droi cwrs y siarad, ef a awgrymodd y byddai ef yn barod i'r daith cyn gynted ag y byddai'r butty newydd yn barod.

Pan gododd hwnnw ar ei draed, ef a gododd ei ddwy law i wasgu ei ben, ac ebe fe: "By Jupiter! I must ha' been far drunk last night, chum."

"You were quite helpless anyhow," ebe Morgan. "But you'll be alright in the fresh air again. Suppose we start?"

A chychwyn a wnaethpwyd—ac fel y proffwydodd y Cymro, teimlai'r mwnwr yn llawer gwell wedi cerdded rhyw gymaint yn yr awyr ffres. Ond rhaid oedd galw mewn tri salŵn o leiaf, ar gyrrau Ballarat—er mwyn bara—a—chaws, yn ol Greg ei hun, ond er mwyn y juice yn bennaf, yn ol barn y Cymro.

Ni ymddangosai'r mwnwr ei fod yn brin mewn arian, neu o leiaf, yn y peth a oedd gyfartal i arian yn Ballarat, sef oedd hynny llwch aur. A phan dalai ef am unrhyw beth, hwnnw oedd y cyfrwng; ac ef a godai ddigon ohono o waelod ei gôd helaeth i ateb pob gofyn, er bod y gofyn hwnnw yn dra uchel am bob nwydd.

"Stock's running low," ebe Greg wrth dalu am y tro olaf cyn mynd i ben y daith. "But never mind, lad," ebe fe gan wincio'n awgrymiadol ar Forgan, "th' Old Pit 'll stand it. Yes, by gum! We'll go it t'morrow, butty, at full blast, won't we just!"

Ar ddyfod o'r ddau deithiwr i ymyl yr "Old Pit" y soniasai Greg am dano fel eu lle gwaith, sylwai Morgan fod yn ymyl y fan dri dyn a ymddangosai iddo ef fel rhai yn llercian, ac yn cymryd diddordeb neilltuol ynddo ef ei hunan.

"Welcome to Dublin Castle!" ebe Greg ar eu mynediad i'r sied goed a haearn a oedd wrth y gwaith. "Your Excellency is welcome."

Gwenodd Morgan o gymharu'r iaith flodeuog â chyflwr y "castell" ei hun. Ond nid oedd ynddo un siom, oblegid gwyddai yn dda, o'i ddarllen, am y modd y byddai'r mwnwyr yn byw yn y cyffredin, ac yr oedd wedi deall ansawdd Greg hefyd yn ddigon llwyr i beidio â disgwyl rhywbeth amgenach oddiwrtho ef.

"Now, you light up the stove," ebe Greg wrtho, "while I run round to see Mother Mulligan, and we'll have a meal in a jiffy."

Cynheuodd Morgan y tân, ac yr oedd yn ddiwyd wrthi'n tacluso tipyn ar y lle pan ddaeth Greg yn ol â chôl o ymborth yn ei freichiau.

"She's the divil's own dochter for driving a bargain," ebe fe o groesi'r trothwy, "but she's going to keep us in tuck for three days, provided we work three days on end. And she's heard already of my last randy, the vixen!"

Ymhen ychydig yr oedd y golwythion yn dechrau canu yn y badell ffrio, a'r tegell yn eu hateb o'r ochr arall i'r tân; ac uwchben y pryd bwyd a ddilynodd, esboniodd Greg i'w gyfaill am olud yr "Old Pit," ac am y cynygion da a gawsai am ei werthu. "But why should I sell an old friend?" ebe fe. "It's the best thing that ever I came across. You see for yoursel' the morn.'

Pe gwyddai ef y cwbl, ef a allasai ddywedyd hefyd fod amryw o ddyhirod wedi trachwantu ei le, ac mai o fwriad y taflwyd ef allan o'r cerbyd y noson cynt gan rai ohonynt, i ddyfod i'w angau yn y ffordd debycaf posibl i ddamwain. Ac yr oedd gweld dyfod o Greg yn ol at ei waith fel pe bae dim wedi digwydd, a dwyn gyd âg ef hefyd ddieithryn i gydweithio âg ef, yn rhwystro eu holl amcanion ac yn dyrysu eu holl gynlluniau anfad.