Y Geilwad Bach/Hendy Jac Glangors

← Ar y Ffordd i Lundain

Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer

Temtasiwn Newydd →

PENNOD XXIV.
HENDY JAC GLANGORS.

WEDI taenu o'r weinyddes liain ar y bwrdd, yn barod i osod yr ymborth ger ei fron, Morgan a holodd yn gynnil am y pellter i Dilbury.

"Whoy, it's a good seven moile, I take it, sir," ebe honno. "An' you wouldn't be thinking o' gowing that woy to-night, surely! It's a rough low-down place at best."

Yntau a'i hatebodd ei fod ef eisoes wedi talu am ei lety am y noson, ond y meddyliai ei chynnig i Dilbury drannoeth.

"Much the woisest plan," ebe hithau, gan derfynu'r ddadl a'r ysgwrs ar unwaith.

Blinedig iawn oedd y Cymro ifanc yn mynd i'w wely ar ol ei ddiwrnod hir o deithio yn y trên dieithr, ond ni ddaeth cwsg ato yn ebrwydd, am fod ei feddwl yn peri rhyw anesmwythder ynddo na phrofasai ef o'r blaen.

Tybed a oedd ef yn iawn, wedi'r cwbl, i ymadael â'i fam? Yn ei ddychymig ef a'i gwelai y noson honno yn ymyl ei thân yn wylo'n dawel am ei fyned ef ymaith, ac o hynny daeth drosto y dòn gyntaf o hiraeth. Beth pe digwyddai rhywbeth i Mr. Ffrank pan fyddai ei mab ei hun ym mhen arall y byd? A beth pe byddai iddi glafychu? A beth pe hyn, a beth pe arall?

"Ni wna hyn mo'r tro o gwbl," ebe fe yn y diwedd. "Rhaid imi fentro arni bellach, wa'th amhosibl yw mynd yn ol. Pe gwnawn hynny, byddwn yn destun gwawd pawb ar Y Waun fel un a wangalonnodd. Ni

byddai i Mr. Ffrank feddwl llawer am dana' i chwaith; a mwy na'r cwbwl, mi a gasâwn 'm hunan yn fwy nag a allai yr un ohonynt hwy ei wneud. Awstralia neu ddim bellach!"

Ag ef wedi troi y pethau hyn yn ei feddwl amryw weithiau, daeth hun i'w ran o'r diwedd, ac ni wybu mwy hyd nes clywed curo ar ei ddrws, a llais gwrywaidd yn dywedyd:

"Your hot water, sir. It's half-past seven."

Wedi brecwast, dywedwyd wrtho fod van yn rhedeg o'r orsaf i Ludgate Circus deirgwaith yn y dydd, ac y byddai'r gyntaf yn cychwyn am naw. "Hynny a'm hetyb i'r dim," ebe fe; ac wedi talu am ei le, ef a chwiliodd am y cerbyd a'i dygai yn nes i ganol y ddinas fawr ac i Dilbury.

Ar gwr uchaf Praed Street trowyd i'r dde, ac wedi cyrraedd pen isaf Edgeware Road, ef a welai barc eang yn ei wynebu, ac ynghanol hwnnw adeilad enfawr o wydr yn dal pelydrau cynnar yr haul.

"Hyde Park and Crystal Palace," ebe'r gyrrwr, ac ymaith âg ef dros heol hir i'r chwith.

"Rhaid mai hon yw Oxford Street," ebe'r llanc wrtho ei hun; ac wedi mynd ychydig ymhellach ef a ganfu lawer stryd ac ysgwar a oedd yn wybyddus iddo gynt, ond yn eu henwau yn unig. Oxford Circus, Tottenham Court Road, Charing Cross Road, Trafalgar Square, y Strand, a Fleet Street, brysiasant heibio iddo oll fel rhyw gadwyn fawr yn ei dirwyn ei hun. Diddorol iawn oedd y daith, ac ni byddai gan Forgan wrthwynebiad i fynd ymhellach ar hyd-ddi. Ond, ag ef yn synnu bod cynifer papur newydd wedi crynhoi i Fleet Street, torrwyd ar ei fyfrydod gan y waedd, "Ludgate Circus"—ac yna ef a wybu ei bod ar ben.

Yr oedd ef eisoes wedi penderfynu aros ddiwrnod eto yn Llundain ei hun a mynd i waered i Dilbury drannoeth; ac wedi deall ohono bod Ludgate Circus yn gystal âg unlle fel man canolog, ef a chwiliodd yr ardal honno i letya'r noson ychwanegol. Nid hir y bu yn edrych cyn gweled ohono yr hysbysiad—"King's Head. Accommodation for Man and Beast."

"Dyma fe: cystal âg unman arall, am wn i," ebe fe, gan fynd i mewn a chytuno am yr accommodation i ddyn hyd fore trannoeth.

Gwr hawddgar a siaradus oedd gwr y gwesty, ac ef a gynghorodd y Cymro ifanc am y pethau a oedd haws eu gweld o fewn cylch un dydd.

"As long as you are here, sir," ebe hwnnw, "you mustn't fail to have a look at the Crystal Palace in Hyde Park. It's the soight of a loife-time, that's sartin!"

Wedi cinio ef a esboniodd ymhellach i'r Cymro ifanc am y modd gorau i gyrchu yno, sef i fynd yn ol o dan y Temple Bar yn Fleet Street, a dilyn ymlaen i Charing Cross. Yna yr oedd ef i ofyn am Leicester Square, Piccadilly, a Hyde Park Corner yn olynol. "And boi that toime, you'll be there! You can't miss it, for there'll be crowds gwoing that woy as well. You have ownly to arsk your woy, in ony kise."

Dyna fel y bu, a chyrhaeddodd Morgan y lle yn eithaf rhwydd, ac a dreuliodd y prynhawn gan symud o fan i fan o dan y tô gwydr, a'i fwynhau ei hun yn fawr iawn.

"Ond dyma fi yn mynd ma's o'm gwlad," ebe fe, "a'r byd i gyd yn dod i mewn iddi. 'Does dim syndod fod Mrs. Crosha yn Lydney yn siarad cymaint am y lle. Os bydd rhywbeth tebig yma wedi i fi ddod 'nol. bydd

raid i mam ga'l ei weld he'd. Fe fydd yn werth y gost i'w gweld yn synnu am y dyfeisiau hyn i gyd. Bydd, yn wir!"

Dychwelodd Morgan i'w lety min nos, ac wedi ymborth pellach a galw am wydriad o "home brewed," daeth gŵr y tŷ ato i ofyn sut yr ymdrawodd.

"I tould you so," ebe hwnnw. "Worth seeing, anyhow, wasn't it? And by-the-by," ebe fe, wedi pallu ychydig o'r testun cyntaf, "you'll be interested to know that it was a Welshman as kept this very house years agow—fifty or more. I heard tell of him from my own father, who called the old gent "Jack Clean the Horse,' or some such name, altho' his roight nime was Jownes, I believe."

"Very interesting," ebe Morgan, yn ddifeddwl ar y pryd. Ond ymhen blynyddoedd, ag ef wedi hen ddychwelyd i Gymru, darllenodd yn rhywle mai yn y King's Head y bu Jac Glangors yn byw yn Llundain, ac ef a chwarddodd yn uchel pan dorrodd y gwir oleuni arno am "Jack Clean the Horse."