Y Geilwad Bach/Hwyr y Ffair

Y Geilwad Bach

gan Lewis Davies, y Cymer

PENNOD XI.
HWYR Y FFAIR.

ERBYN yr hwyr brynhawn yr oedd Morgan wedi blino ar y ffair; ac er na wariaisai ef eto ei arian yn llwyr, penderfynodd adael y lle a chyfeirio ei gamau adref. Siomedig ydoedd hefyd, oblegid ar wahan i'r neidr fawr a dau epa, ni welsai ef ddim a oedd yn hollol newydd iddo. Disgwyliai ef weled llawer mwy nag a oedd yno, ac yn y disgwyliad hwnnw yr oedd ef wedi byw am yr wythnosau diweddaf. Ac am y teimlai ef bellach nad oedd y ffair wedi llenwi ei ddychymyg am dani, daeth rhyw atgasedd ati drosto, a hawdd felly oedd troi ohono ei gefn arni.

Ar ei ffordd adref cyfarfu â llawer o'i gydnabod, a rhyfeddai y rheiny un ac oll am ddychwelyd ohono mor gynnar cyn cychwyn o'r "fei" mewn gwirionedd. Ond, "fei" neu beidio, tuag adref yr wynebai y llanc; ac erbyn cyrraedd ohono Benywaun a Phont Bryngwyn, cymaint oedd ei flinder fel yr eisteddodd i lawr er adennill ei nerth. Yr oedd enw drwg iawn i Bont Bryngwyn am ei hunigrwydd ac am ei thraddodiad hagr am ladron penffordd. Ond yr oedd yn ddydd eto, a mwy o dramwy ar yr heol y diwrnod hwnnw oherwydd y ffair nag unrhyw ddiwrnod arall odid y flwyddyn yn gyfan; felly, ni ddaeth ofn i feddwl y llanc o gwbl, ac ef a eisteddodd ennyd i fwrw ei flino.

Yr oedd ar fedr tynnu allan yr ychydig geiniogau a oedd ganddo yn weddill i'w rhifo, a'r heol am ryw bellter oddeutu iddo heb neb arni, pan dybiai'r llanc glywed ohono yswisiad swn troed yn y brwyn yn ei ymyl—ac o godi ohono ei olwg, yno, ymron wrth ei ochr, yr oedd dyn sarrug iawn yr olwg yn edrych i lawr arno. Adnabu Morgan ef ar unwaith fel un Connelly, gweithiwr o Wyddel a fuasai ar y Waun ers tro, ac un hefyd nad oedd iddo'r cymeriad gorau.

"Ble ti bod, Moc?" ebe fe.

"Yn y ffair odd'ar y bore 'ma."

"Ti dod 'nol cynnar. Arian wedi mynd?"

"Hm!" ebe'r llanc drachefn, gan ddiolch nad oedd ef wedi tynnu ei geiniogau allan funud yn ol.

"Fi mynd ffair also. Rhaid arian lot i ffair." "Wrth gwrs," ebe'r llanc eto. "Ond rhaid i fi fynd. Dydd da."

Hir fu'r Gwyddel cyn ateb dim yn ol. Yna, fel pe am wneuthur iawn am ei anghofrwydd, ebe fe yn frysiog: "O ie. Dydd da. Dydd da."

Teimlai Morgan ryw chwŷs oer yn dyfod drosto o gyfarfod â'r fath ŵr mewn ffordd mor sydyn ac mewn lle mor unig. Felly ef a frysiodd oddiwrtho; ond wedi mynd beth ffordd ni allai lai nag edrych yn ei ol, gan ddisgwyl gweld cefn y Gwyddel ar yr heol i'r ffair, fel yr awgrymai'r Gwyddel ei hun ei fwriad i fyned. Ond nid oedd ef yn y golwg o gwbl. Rhaid felly ei fod ef yn llercian yn y brwyn fyth, a llawer peth anesmwyth a ddaeth i feddwl y llanc mewn canlyniad.

Wedi cyrraedd o Forgan ei gartref yr oedd ei fam ar fedr cynneu cannwyll, ac yn ymblygu i'r tân i oleuo papur i'r perwyl hynny. Cyn troi ohoni at y bwrdd eilwaith a'r papur goleuedig yn ei llaw, rhuthrodd ei mab heibio iddi, a chan ei daflu ei hun i'r gadair freichiau yn ymyl, ebe fe:

"Dyna ddicon o Ffair 'Berdar i fi! Dim rhacor byth!"

"Be sy arnat ti, Morgan? 'Chêst ti ddim by bleso yno?"

"Pleso, wir! 'Ala arian, a gweld dim, mam. chithe heb 'ch cap mwslin, gyta llaw. 'Rwy'n 'tifaru i fi fynd i shwd le."

Nid drwg oedd gan Beti Shôn glywed y pethau hyn, ond ni ddywedai hi mo hynny wrth ei mab; ac wedi gosod ymborth o'i flaen hi a dynnodd allan oddi wrtho bob yn dipyn hanes y dydd yn gyfan. Ond nid y cwbl yn hollol ychwaith, oblegid ni fynasai Morgan iddi wybod am Connelly, rhag ofn y byddai i hwnnw o bosibl ei hurio ef fel geilwad rywbryd, ac i hithau ofidio am y cysylltiad.

"Wel nawr, Morgan, rhaid i finne ddweyd rhai pethe wrtho ti. Welas i yriôd oddi ar pan odd dy dad yn fyw, gyment o alw yn y'n ty ni ag a fu heddi. Lwcus iawn fod y tŷ yn lân."

yma?"

"Mae e' wastad yn lân, mam. Ond pwy fu yma "Yng nghynta' dim, pan oeddit ti ond newydd fynd i'r ffair, de ddath y dyn ifanc yr y'ch chi'n ei alw'n Wil Northman yma."

"Ie, William Ellis—dyna'i enw iawn e', mam."

"Wel, 'roedd e' am iti ddod am ddiwrnod o bysgota gyta fe, gan nad oedd dim gwaith heddi."

"Dyna drenu na fasa fe wedi dod yn gynt. Fe fydda'n well gen i'r Pownd Mawr neu Lycad Cynon lawer na'r Ffair. Beth ddwetodd e' wrthoch chi wetyn, mam?"

"Dim llawer, ond fe adaŵs lyfr mawr iti ei ddarllen. Ma'n depig i fod e' wedi'i addo iti."

"Ble mae e', mam? Llyfr Goldsmith o'dd e' i fod." "Ie, rhwpath am Goldsmith ddwetodd e' he'd. Dyma fe."

Ar y gair, hi a estynnodd iddo y llyfr diddorol hwnnw, Goldsmith's Animated Nature; a chyn pen munud yr oedd y fam a'i mab (ef bellach wedi anghofio ei ludded) â'u pennau ynghyd yn syllu ar rai o'r darluniau lliwgar gyd â'r eiddgarwch pennaf.

"Dyma fe i'r dim, mam. Fe fydda i'n darllen peth ohono i chi bob nos. Bydd hynny 'n well nag un Ffair 'Berdar o lawer."

"Eitha da, Morgan. Fe fydda i'n falch i dy glywed. Ond dod y llyfr lawr am dipyn bach, i fi gâl gweyd rhacor wrthot ti. Pwy arall wyt ti'n feddwl a fu yma?"

"Wn i ddim. Pwy, mam?"

"Mr. Ffrank, y 'machan i. A dyna falch o'wn i fod y lle ma'n daclus."

"Mr. Ffrank! Beth o'dd e'n mo'yn, mam? Rhwpath mawr, 'rwy'n siwr."

"Dy foyn di, 'machan i. 'Roedd e'n dweyd fod isha bachan fel ti arno fe—un yn gallu darllen a 'sgrifennu. Bachan o drust; ie, Morgan, dyna'i air bachan o drust, i fynd yn ôl a blân drosto ef o Offis y Waun i Offis Cyfartha ac Offis Trefforest. Ac fe gofiws am danat ti, ac fe wetws y celset ti saith a 'wech yr wthnos i ddechra."

"Mam fach! Pam na f'asech chi'n gweyd hynny'n gynt? Hwre! a Gwd-bei i'r galw canol nos! Dyna ni'n reit am byth!"

"Rwyt i ddweyd 'fory os wyt ti'n derbyn y cynnig."

"Derbyn? Fe allwn feddwl hynny! A chi gewch y cap mwslin wedi'r cwbwl!"

Gosododd Beti ei braich am wddf ei bachgen, ac a roes iddo gusan mam. Ac yna, law—yn—llaw, hwy a eisteddasant o flaen y tân gan gynllunio a diolch, diolch a chynllunio, hyd nes llosgi o'r gannwyll allan yn y llestr, a pheri eu cofio hwy ei bod yn hen bryd i fynd i orffwys.

Nodiadau