Y Geilwad Bach/Morgan yn Penderfynu
| ← Yr Ifanc yn Dyheu | Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer |
Ar y Ffordd i Lundain → |
PENNOD XXII.
MORGAN YN PENDERFYNU.
AETH wythnosau dros ben Morgan a'i fam ar ol y dydd y dangosodd Mr. Ffrank ei roddion aur i wŷr yr Offis, ond wythnosau tra gwahanol oeddynt i'r hen fywyd cynt. Ymddangosai Morgan fel pe wedi ymgolli yn ei lyfrau, a llawer awr y buont yn y tŷ, hirnos gaeaf—ef yn darllen, hithau yn gweu, heb i nemor o air gael ei yngan rhyngddynt.
Yna daeth hanes cynhyrfus Ballarat yn 1851 yn wybyddus i'r byd oddiallan, ac nid oedd fwy o siarad am dano yn unman nag yn Offis y Waun hyd y dydd, na mwy o fyfyrio am ei ragolygon nag wrth dân Beti Jones yn ei bwthyn hyd y nos.
"Ma' arna i ofan y colla' i bob un ohonoch, os aiff y diggings ymlân fel hyn yn hir," ebe Mr. Ffrank yn ddireidus un prynhawn yr amser hwnnw. "Gwyn fyd na ffeindien' nhw aur ar Rigos neu ym Mhatell y Bwlch. Beth wetwch chi, Mr. Morgan Jones?"
"Hyn, syr," ebe'r dyn ifanc: "Yr awn i i Ballarat bob cam 'm hunan on' bai un peth."
"Beth yw hwnnw, Morgan?"
"Y mam, syr. 'Do's ganddi neb ond y fi, ac nid wy'n mynd idd 'i gatal hi ar drugaredd y byd."
"Cweit reit, Morgan. 'Do's neb a all osod gwerth ar fam dda. Ie, cweit reit, Morgan, cweit reit," ebe fe ymhen ennyd ymhellach, cyn ei fyned i ffwrdd yn fyfyrgar.
Y pumed dydd ar ol yr ymgom uchod, a Morgan ar fyned allan o'r Offis i gyrchu ei gartref, galwyd ef i ystafell neilltuol Mr. Ffrank, ac wedi curo a chael archiad iddo ddyfod i mewn, ebe'r meistr wrtho yn llon:
"Eisteddwch funud, Morgan: ma' isha arno i wilheua â chi."
Ar y gair, troes Mr. Ffrank ei gadair ychydig, fel ag i wynebu ei was, ac ebe fe yn hawddgar:
"Rwy'n cretu fod 'want arnoch chi i fynd i Ballarat."
"O's, dicon, syr. Ond fel 'ro'wn i'n gweyd bwy ddydd, 'dwy' i ddim yn mynd."
"Rwy'n cofio'n dda beth a ddywetsoch pryd hynny, ac 'rwy'n meddwl mai gofal am 'ch mam o'dd y rhwystr."
"Ie, syr," ebe Morgan drachefn, yn floesg ei lais. "Faint yw'ch salari chi, Morgan?"
"Saith-ar-ucain-a-'wech yr wythnos, a'm glo, syr." "Oti'ch chi'n meddwl y gallai'ch mam fyw ar bymtheg swllt yr wthnos, a'i glo, nes bo'ch chi'n dod 'nol â ffortiwn i brynu'r hen waith 'ma, i fi ga'l mynd ma's wetyn?"
Gwenodd y dyn ifanc ar hyn, ac ebe fe ymhellach, yn sobr iawn:
"Gallai'n dda, syr; ond byddai'n rhaid i mi eich talu'n ol gyntaf dim."
"Hm! Independent iawn! Ond cweit reit, Morgan. Na fyddwch yn nyled neb o ddim, onite?"
"Ie, syr. Ond yr wy' yr un mor ddiolchgar â phe bawn yn cael yr arian yn rhodd."
"Dyna fe! Ni a drefnwn y fusnes yn y man hyn yn awr, ond chi ellwch ei ystyried wedi ei benderfynu, o'm rhan i. Beth ddywed eich mam, wn i?"
"Fe fydd mor falch, syr, 'ch bod chi â chymint o ffydd yndo 'i fel y bydd yn folon i bopath. Ac os ca 'i dipyn o lwc, syr, fe wna i ladi ohoni."
"Mae'n ladi ishws, Morgan, cystal â neb ar y Waun; ac 'rwy'n falch 'i bod wedi'ch dysgu chitha i fod yn independent hefyd."
"Diolch i chi, syr; ac fe ddŵa â'i hateb hi yn ol yn y bore."
"Itha da.
Gwd-neit."
"Gwd-neit, syr."
Pan hysbysodd Morgan neges Mr. Ffrank wrth ei fam ar ol ei bryd bwyd, hi a gododd gongl ei harffedog i'w llygad, ac yna, â llais crynedig, ebe hi:
"Rwy'n diolch yn fawr i Mr. Ffrank am 'i feddwl da ohono' i; ond, ar yr un pryd, gwell fydde genny' dy gatw di. 'Ro'wn i'n gwel'd hyn yn dod ers tipyn, a 'do's genny' ddim i 'neud ond gweddio drosot ti, Morgan; ac os myn Duw i hynny fod, ti ddoi'n ol yn sâff ata' i eto cyn bydda i'n rhy hen, 'falla."
"Hen, wir, mam! Pwy isha son am fynd yn hen sy arnoch chi, a finna'n mynd i ddod 'nol â llond ffetog o our i chwi, a hynny heb fod yn hir, he'd?"
Dyna a fu'r trefniant rhwng mam, mab, a meistr ar y pwnc pwysig; a phenderfynwyd y byddai i Forgan fynd i Tilbury ymhen pythefnos i chwilio am long. Dewiswyd Tilbury yn hytrach na Bryste am y byddai'n debycach o gyfle cynnar yno.
"A chyd â llaw," ebe Mr. Ffrank, "rwy'n mo'yn i chi alw gyd â Henry ac Eliza yn y Forest of Dean ar 'ch ffordd làn. Ac wedi i chi fynd yno, nid yw Gloster ddim ymhell; ac wedi mynd o Ga'rdydd gyd â'r trên, chi ellwch ddisgyn yn Lydney yn gynta', a mynd ymlân oddiyno i Gloster a Llunden wetyn, heb drafferthu'r coach mawr o gwbwl."