Y Geilwad Bach/Paratoi i Ddychwelyd

Y Geilwad Bach

gan Lewis Davies, y Cymer

PENNOD XXXVII.
PARATOI I DDYCHWELYD.

Y NOSON honno hir iawn y bu Morgan cyn myned i'w wely; ac er hwyred ydoedd hi, ni ddaeth hun yn agos ato tan oriau mân y bore. Gwyddai ef bod llong ar fedr hwylio i Lundain drannoeth, ac am hynny ef a ysgrifennodd dri llythyr fel y byddent yn cyrraedd yr hen wlad rai dyddiau cyn y byddai iddo ef ei hun wneuthur hynny. I'w fam, Mr. Ffrank, a Mrs. Henry Crosha yr oedd y llythyron hyn, a'r un peth yn sylweddol oedd yn y tri, sef ei fod wedi ennill gradd o lwyddiant, ond mai gwell ar y cyfan oedd yr hen wlad, ac y byddai ef yn dychwelyd heb fod yn hir. Gofalus iawn ydoedd o beidio ag ymddangos yn fostgar yn y mesur lleiaf, ac, ar y llaw arall, yr oedd ei ofal yn llawn cymaint i ochel mursendod a ffug—wyleidd-dra. Ef a gredai yn ei galon fod gweddiau ei fam ar ei ran wedi bod yn elfen fawr yn ei lwyddiant,—ond, rywfodd, rhy gysegredig oedd hynny i'w osod mewn du a gwyn ar bapur. Y ffaith fawr oedd ei fod ef â'i wyneb ar Gymru, a phopeth a oedd yn annwyl ganddo, a pharodd y syniad o gusanu ei fam unwaith yn rhagor ryw lawenydd mawr yn ei fynwes. Hwnnw a osodes ryw hyrwyddiant newydd i'w holl drefniadau y dyddiau a oedd yn dilyn, ac a roddes frys i'w holl symudiadau a oedd yn hyfryd iawn i'w feddwl.

Drannoeth ef a ymwelodd â Mr. Parkinson unwaith eto yn yr Ariandy, ac wedi ymgynghoriad â'i gyfaill yno, penderfynwyd na byddai i Forgan gludo ar ei berson ond cymaint o arian a fyddai'n ddigon hael i'r daith, ac y byddai draft o'r Ariandy Cenedlaethol yn Abertawe am y gweddill yn well ymhob modd.

Yna ef a aeth i fyny at gwmni'r "Delyn Aur" (fel y mynnai ef alw Dai'r Cantwr a'i gymdeithion), ac wedi hysbysu iddynt ei fwriad o ymadael cyn pen pythefnos, ef a'u gwahoddodd ato i swper ychydig nosau cyn ei fyned i fwrdd y Queen Adelaide, sef y llestr a ddewisasai ef hwylio adre ynddi.

Swper i'w chofio gan y cwmni oll oedd honno, yn sicr; ac er costio ohoni lawer i Forgan, oherwydd prisoedd uchel popeth yn y Cloddfeydd yr adeg honno, eto ei brofiad ydoedd na chollasai ef mohoni er dim. Oblegid pa mor archwaethus bynnag oedd y danteithion ar y bwrdd, llawer melysach yn ei olwg ef oedd y teimladau a ddangoswyd, a'r gyfeillach a fwynhawyd.

Rhaid, wrth gwrs, oedd i Mr. Davies ganu unwaith eto y dôn a oedd hoffusaf gan gwmni'r Delyn Aur beunydd.

"You know it, of course, Mr. Jones, you being Welsh," ebe un.

"I don't know," ebe yntau. "There are so many good Welsh songs, you know. P'un yw hi, Dafydd?" Yna, heb ragor o esboniad na rhagarweiniad, dechreuodd Dai'r Cantwr gyd â'i holl enaid yn y gân:

{.d|d.ms—.m|f.f:m:—.m |s.m:d:—.m |s.s}
{. mf.f:1:.f |m.m:s:—.m m.r:r:—.tl|d.d}

"Myfi sy'n fachgen ieuanc ffôl,
Yn caru 'nol fy ffansi,
Ac yn bugeilio'r Gwenith Gwyn,
Tra arall yn ei fedi,"

nes bo'r cwmni'n dotio, a pheri i Forgan godi ar ei draed heb wybod ohono wneuthur hynny o gwbl.

Yna, pan ddaeth y datgeinydd at y pennill olaf, y sydd lawned o iâs teimlad byw y carwr:

"Tra bo dŵr y môr yn hallt,
A thra bo 'ngwallt yn tyfu,
A thra bo calon dan fy mron,
Fe fydda'n ffyddlon iti."

ef a dorrodd i lawr yn lân, ac yna y gwybu Morgan fod rhywun yn yr hen wlad a oedd wedi dwyn calon hen "Wron y Beca" rywbryd, a'i fod ef yn parhau i'w haddoli er bod y cefnforoedd rhyngddynt â'i gilydd.

Cyn ymadael o'r cwmni llawen am y nos, gofynnodd Morgan am i'r Cantwr unwaith eto ganu iddynt "Y Delyn Aur"—"Oblegid hebddi hi," ebe fe, "ni f'aswn wedi cyfarfod â chwi o gwbwl, a thrwy hynny golli llawer o gwmniath ardderchog."

Ar y gair, cododd y Cantwr brithwyn, ac unwaith yn rhagor y clybu'r gymdeithas fechan am "Ddechreu'r canu" a "Dechreu'r canmol, ymhen mil o oesoedd maith." Yn angerdd y gân gwelai Morgan eto yr Ysgol Gân yn yr hen wlad, gyd â'i dyblu a'i threblu o'r mawl. Ef a welai hefyd y datgeinydd ei hun cyn dyddiau'r Beca, yn "codi'r canu" yn y Capel bach, ac yn sôn wrth ei ddisgyblion am fawredd yr hen Asaph, a ddysgodd gyntaf gerdd aruchel i gysegrleoedd y De.

"There's not a stroke of work to be on the day of the Queen Adelaide's departure from Melbourne, mind!" ebe un o'r cwmni'n ddireidus, "or who knows but that Mr. Jones will leave us some of his luck on the quayside."

"Right O!" ebe'r lleill, gan chwerthin ac ysgwyd llaw unwaith eto.

A "Right O!" ydoedd hi, oblegid er i Forgan fyned i lawr i'r ddinas rai dyddiau cyn hwylio ohono i ffwrdd, nid oedd neb o'r cwmni yn eisiau ar lwyfan y llongborth pan neshaodd yr adeg i'r llestr ysblennydd godi ei angor.

Yno hefyd yr oedd Mrs. Mackenzie, a'i dagrau ond o'r braidd wedi sychu wedi'r diwrnod cynt, pan roes Morgan iddi "Something to remind you of me," a'r "something" hwnnw yn weinyr aur i'w gwydrau, ac arno'n gerfiedig—"To Mrs. Peter Mackenzie, Melbourne, 1855. Matthew xxv. 35."

Ond o'r diwedd yr oedd popeth yn barod—y rhaffau wedi eu llacio, y bompren ganllaw wedi ei thynnu i mewn, a'r capten oddiar ei bont yntau yn gweiddi cyfarwyddiadau i bawb, a'r llong fawr yn symud yn raddol allan i'r dyfnder gyd â'i hwyneb tua'r penrhyn draw, hwnt i'r hwn yr oedd y cefnforoedd—a Chymru.

Nodiadau