Y Geilwad Bach/Temtasiwn Newydd

Y Geilwad Bach

gan Lewis Davies, y Cymer

PENNOD XXV.
TEMTASIWN NEWYDD.

YN gynnar bore trannoeth, gan adael ei drwnc yn y King's Head, ymlwybrodd y Cymro ifanc i Dilbury er cael llong a fyddai'n hwylio i Melbourne. Pe byddai ef byw hanner canrif yn ddiweddarach, gwnelsid yr holl drefniadau a derbynnid ei eiddo a'i daliadau, ymlaen llaw, ac ni byddai iddo ond mynd i'r bwrdd ar awr benodol. Ond yn amser "Clefyd yr Aur," gwahanol iawn ydoedd hi; ac wedi aros o long am ryw ysbaid yn y porthladd i gymryd a gaffai o deithwyr yn ychwanegol i'w llwyth nwyddau, hi a hwyliai ymaith pan welai'r capten yn orau i wneuthur hynny.

Nid oedd, ychwaith, unrhyw reol na chyfraith gaeth am drymder ac ansawdd y llwyth ei hun, ac ni ddaethai i feddwl neb erioed nad ail beth oedd cysur y teithwyr, o'i gyferbynnu â dock dues. Ac am y Plimsol line, yr oedd y wlad i aros eto chwarter canrif cyn ei dyfod i roddi gradd o ddiogelwch i'r rhai "a ddisgynnant mewn llongau i'r môr."

Cyrhaeddodd Morgan Bont Llundain yn gynnar, ac wedi syllu ar ei thrafnidiaeth am ysbaid, ef a gerddodd heibio i Billingsgate a'r Twr ar ochr chwith yr afon, a chan holi ei ffordd, ef o'r diwedd a ddaeth at y wigfa o hwylbrenni a ddywedai wrtho ei fod yn y man yr amcanai am dano. Yno ef a holodd yn fanwl am y llestri a oedd ar fedr mynd allan, ac a ddeallodd bod y Richborough i hwylio allan am Port Philip, "wind and weather permitting," gyd â llanw y bore y dydd Sadwrn canlynol.

"Dyma hi!" ebe fe, "ac mae'n edrych mor gadarn â Chraig-y-Llyn ei hunan. Gobeithio y deil hi'r tywydd gystal â'r hen Graig hefyd."

Croesodd un pang bychan o hiraeth dros ei feddwl ar hyn, ond buan y diflannodd ynghanol cymaint o'r pethau a oedd yn newydd ac yn ddeniadol iddo.

"It will cost you twenty—one pounds, steerage,' ebe'r swyddog wrtho yn offis y perchenogion. "And if you have more 'un one pack o' luggage, that will be extra."

"I have but one," ebe Morgan, "and I shall bring it with me on Saturday morning."

"Right O," ebe hwnnw, "but moind to be in toime. There's gowing to be a crush, likely as not. So now you knows!"

Wedi talu ei arian, ef a ddychwelodd i Ludgate Circus ar hyd ffordd wahanol i'r un yr aethai ef i lawr i Dilbury drosti; ac o dramwy honno ef a ganfu am y waith gyntaf yn ei oes fywyd hyll y bobl anffodus a orfodid i fyw yn y slums, heb unlle i rodio nac i chwarae ynddo ond yr heol fawr, nac unlle i gymdeithasu â'i gilydd ond y ginshop ar gongl y groesheol. Daeth rhyw dosturi drosto am y plant hanner—noeth a ofynnent ei gardod ar ei fynd heibio iddynt. Gymaint gwell a fu ei ffawd ef ei hun er y mynych dymor cyfyng a fu ym mwth ei fam gynt. Yr oedd o leiaf y Comin ac ymylon y Pownd Mawr gystal â Hyde Park ei hun o'u cymharu â'r ffosydd truain hyn. Ac er mor annarbod, lawer pryd, y pydlers a'u gwragedd yn yr hen le, pell oeddynt oddiwrth gyflwr y gwŷr wyneb—galed, a'r gwragedd wyneb—galetach, a dyrrent o gylch y tafarndai acw.

Cyflymodd ei gamau o weld bod ei bresenoldeb yn dechrau tynnu sylw brodorion yr ardal druan, ac ni anadlodd yn dawel nes cyrraedd ohono eto un o'r prif heolydd a'i harweiniodd heibio i'r Banc, Cheapside, a Sant Paul, i'w lety yn y King's Head. Gan nad oedd ef i fynd ar fwrdd y Richborough hyd fore dydd Sadwrn, yr oedd iddo eto ddiwrnod i aros yn Llundain cyn cychwyn i'w fordaith. Dechreuodd y diwrnod. hwnnw gan fyned i waered at yr afon fawr, a dilyn y glannau i fyny hyd at Westminster. Yno ef a aeth heibio i ymyl y Senedd, ac a drodd i mewn i'r Fynachlog fawr, o'r hon y dylifai ar y pryd y gerddoriaeth fwyaf ysblennydd ag a glywsai ef erioed. Wedi i'r gân ddibennu ef a drodd yn ol ac a aeth i fyny drwy Whitehall; ac wedi ei fyned i mewn o dan fwa neilltuol, canfu yno rai cannoedd o filwyr mewn cotiau cochion yn troedio yn ol a blaen ar le gwastad eang y tu ol i dai gwychion yr ystryd, ac yn eu hymarfer eu hunain mewn trin arfau. Diddorol iawn iddo ef oedd hyn oll, oblegid ni welsai ef erioed cyn hynny gynifer o sowldiwrs gyd â'i gilydd, ac yr oedd y rhain yn eithriadol o heini a chyflym wrth eu gwaith. Ni wybu ef ar y pryd pa filwyr oeddynt, namyn bod 23 yn ffigwr ar ysgwydd pob un a oedd yno. Ac, yn hynod iawn, ag ef yn troi i ffwrdd wedi darfod o'r milwyr eu gwaith, gallai ef daeru iddo glywed un milwr neilltuol yn defnyddio acen a'i hatgofiai am lafar ei hen gyfaill William Ellis gynt. Ond gan na ddywedodd y milwr air ymhellach, ef a'i gollyngodd dros gof hyd nes iddo wybod yn ddiweddarach nad oedd y 23rd Regiment ond y Royal Welsh Fusiliers y clywsai ef gymaint sôn am danynt pan oedd yn llanc.

Ond yr oedd rhywbeth arall ar y foment honno a dynasa ei sylw oddiwrth acen y milwr Cymraeg,

oblegid y pryd yr oedd ef ar fedr cyrchu Whitehall eilwaith, cyfarchwyd ef gan swyddog a ymddangosai yn ei addurniadau a'i rubanau yn gadfridog o leiaf.

"Fine soldiers, lad," ebe hwnnw.

"Yes, very smart," atebodd Morgan.

"Quite right! I am glad you have an eye for the finest quality a soldier can ever have. But don't you think you should be among them? I can assure you that they are on the look—out for some more smart lads like yourself to join them. What do you say? Care to see the world a bit? If so, come with me, and I'll soon fix you up."

"I—I have other plans of seeing the world just now," ebe Morgan.

"Oh, well, that may be. But not so cheap a way as this, not by long chalks, I bet."

Ergyd effeithiol oedd yr olaf, oblegid onid oedd y Cymro ond y diwrnod cynt wedi talu un bunt ar hugain i berchenogion y Richborough i'r un perwyl yn union? Ac ymddangosai'r arian iddo ef, y pryd hwnnw, yn aruthrol o beth i'w talu yn un swm. Ond yr oedd ef wedi eu talu, ac felly ofer oedd dadl y recruiting sergeant mwyach âg ef. Ac ebe fe, gan droi i ffwrdd oddiwrth y swyddog taer, "I am not joiningat least, not now."

Hwnnw, gan feddwl nad oedd y penderfyniad yn derfynol, a gydgerddodd âg ef am ychydig o ffordd; ond pan welodd nad oedd dim yn tycio, eb efe: "Well, I shall be round here to-morrow; and if you change your mind, let me know."

Ond erbyn trannoeth yr oedd Morgan yn troedio bwrdd y Richborough, ac yn diolch na wrandawsai ar lais y temtiwr.

Nodiadau