Y Trefedigaethau/Problem y Trefedigaethau

← Bywyd Economaidd yn Affrica Drofannol

Y Trefedigaethau gan Ifor Leslie Evans

Coleg Harlech →

V. PROBLEM Y TREFEDIGAETHAU

Cymerasom y rhan fwyaf o'n gofod i sôn am rai o'r amodau byw yn ein trefedigaethau yn Affrica Drofannol. Prin y cyffyrddasom o gwbl â'r problemau sy'n wynebu gweinyddwyr Prydeinig mewn trefedigaethau eraill-problem y minteioedd niferus o Seineaid a ymsefydlodd ym Malaya; y frwydr i ddileu heintiau ac ofergoclion ymhlith brodorion ynysoedd y Pasiffic; yr anawsterau a oedd yn gynhenid yn yr ymgais gyntaf at hunan—lywodraeth yn Ceylon; ein perthynas â Seineaid a Japaniaid fel canlyniad i'n meddiant o Hong Kong; pwysigrwydd strategol caerau'r llynges, megis Gibraltar a Malta, ychwanegir yn ddirfawr at eu pwysigrwydd gan y rhyfel presennol—heb sôn am y ddyletswydd drom o geisio cadw'r ddysgl yn wastad rhwng yr Iddew a'r Arab ym Mhalesteina. Y mae'r holl gwestiynau yn haeddu'r sylw mwyaf gofalus; ond wrth ddewis problemau i'w hystyried yn fanylach yn y pamffled hwn, nid yn fympwyol hollol y gweithredwyd. Ymdriniwyd â chyflwr pethau yn Affrica Drofannol nid yn unig am fod yn agos i 80% (yn ôl arwynebedd y tir) o'r ymerodraeth drefedigaethol ar gyfandir Affrica, ond hefyd am mai'r trefedigaethau hynny, gan mwyaf, y bu dynion yn meddwl amdanynt pan fu Pwerau "anfodlon" Ewrop yn traethu eu hawliau, yn ystod y blynyddoedd diweddar, i gael rhan helaethach o drefedigaethau. Y mae'n rhaid edrych ar broblem trosglwyddo trefedigaethau yn erbyn cefndir terfysg economaidd ac ansefydlogrwydd cymdeithasol a greodd ofnau ymhob gwlad. Gyrrwyd llywodraethau i geisio sicrhau hunan-ddigonoldeb economaidd, i amddiffyn eu diwydiannau eu hunain a'u cyflenwad o ddefnyddiau crai ar draul eiddo rhai eraill. Ac er na allodd eu hymerodraethau achub Prydain Fawr a Ffrainc o boenau dirwasgiad economaidd, bu eu meddiannau eang yn ddigon i greu eiddigedd yn yr Almaen, yr Eidal a Japan. Y mae'r Pwerau "anfodlon" hyn yn dadlau y dylid rhannu'r trefedigaethau o newydd, ar sail tri phwynt. Yn y lle cyntaf, cenfigen y Pwerau "anfodlon," ond mewn byd hapusach hwyrach y gall ddiddymu gwirionedd rhai o'u cwynion. Pa fodd bynnag, boed inni bob amser gofio ein bod, yn y lle cyntaf a blaenaf, yn ymddiriedolwyr dros les y pobloedd brodorol. Ni all yr un wlad sy'n ymladd i achub Ewrop o anghyfiawnder a cham fforddio i ddioddef anghyfiawnder a cham yn Affrica Drofannol, nac yn unrhyw ran arall o'i hymerodraeth drefedigaethol. Gan hynny, y mae'n hanfodol angenrheidiol ein bod yn gallu cyfiawnhau ein dull o lywodraethu'r trefedigaethau gerbron y byd, gerbron y pobloedd darostyngedig, a cherbron ein cydwybod ni ein hunain.

Argraffwyd yng Ngwasg Gee