Ynys y Trysor/Cael y Trysor
| ← Ynys Rahiti | Ynys y Trysor gan Robert Lloyd Jones |
Y Dychweliad → |
XVII. CAEL Y TRYSOR
PAN ddaeth ei hen gartref i'r golwg unwaith eto dros y gorwel, teimlai Harri atgofion y gorffennol yn codi rhyw hiraeth arno. Dodwyd yr angor i lawr ryw hanner milltir o'r lan, ac o olwg y bau yr oedd y cuddfan tybiedig yn ei ymyl, ac aeth Harri a Dafydd yn y cwch i'r ynys. Yr oedd yn hwyr yn y prynhawn arnynt yn cyrraedd y tir, ac ni chollasant amser i fynd i'r fan cyn iddi nosi. Yr oedd y coed yno yn ôl y plan, er gwaethaf yr ystormydd gurasai ar yr ynys er pan guddiasid y trysor.
"Dyma'r lle," ebe Harri, gan sefyll rhwng dwy goeden dyfai o fewn rhyw lathen i'w gilydd.
"Beth wnawn ni?" ebe Dafydd, " a gloddiwn ni 'rwan liw dydd, ynteu dod yma wedi nos? Mae lampau gennym."
"Mae'r haul bron mynd i lawr," ebe Harri, " mi ddaw yn nos cyn y dechreuwn."
"Does dim arwydd bod neb wedi bod yma ers oesoedd," ebe Dafydd, " os claddwyd rhywbeth yma, y tebyg ydyw mai yma y mae."
A chyda hynny taflodd y nos ei mantell drostynt, fel na welent mo'r naill y llall. Goleuwyd y lanternau, a dechreuwyd cloddio mewn distawrwydd. Yn araf yr oedd y gwaith yn mynd ymlaen—y ddau yn anghynefin â gwaith o'r fath, a'r tir wedi caledu ac yn llawn o wreiddiau gwydn.
Daliwyd i gloddio. Fel yr aent yn is, nid oedd lle i'r ddau weithio, ac felly gweithiai un gyda'r rhaw a'r gaib, tra'r llall yn dal y goleuni iddo.
"Does yma ddim yn y fan hyn," ebe Harri, wedi cloddio i lawr tua dwy droedfedd.
"Gad i ni dreio dipyn yn nês i fôn hon," ebe Dafydd, "mae rhywbeth yn dweud wrtha i mai'r ffordd hyn y mae o."
Symudwyd yn ôl awgrym Dafydd, ac yn wir, cyn pen hanner awr, teimlodd Harri 'i gaib yn taro'n erbyn carreg. Brysiwyd gyda'r rhaw i glirio hyd ati. " Mae hon yn garreg fawr, ebe Harri, " mae'n sicr mai o dan hon y mae'r trysor, os yw yma o gwbl.
Cafwyd cryn drafferth i glirio'r pridd a'r gwreiddiau oddiar y garreg, ond wedi cryn galedwaith, fe gaed ei hwyneb yn glir.
"Nid peth hawdd fydd codi hon, mae cryn bwysau ynddi; rho'r golau i lawr i edrych a allwn ei chodi rhyngom," ebe Harri drachefn, a'r ddau erbyn hyn mewn cryn gyffro wrth feddwl bod y trysor mor agos atynt. Wedi ymdrech galed, llwyddwyd i'w chodi.
"Dal y golau yma 'rwan," ebe Dafydd, efe erbyn hyn yn cymryd y rhan flaenllaw yn y gwaith.
Danghosodd y goleuni gist yn y twll o dan y garreg, ond erbyn edrych yn f anylach, yr oedd clo arni. "Rhaid torri'r clo," ebe Dafydd, gan ei daro a'r rhaw nes ei dorri, a gwneud y fath sŵn yn nistawrwydd y nos nes y teimlai Harri ryw ias o arswyd yn cerdded trwy ei gyfansoddiad, rhag bod rhai o ysbrydion y tywyllwch yn eu gwylio yn y fangre unig. Wedi torri'r clo, plygodd y ddau i lawr i godi'r caead, gyda chalonnau yn curo'n gyflym gan eu cyffro. Ac wedi codi'r caead, beth a welent dano ond barau o aur ac arian, a channoedd o ddarnau arian gwahanol wledydd, blith drafflith.
"Mae 'ma werth miloedd ar filoedd," ebe Dafydd, wedi edrych yn frysiog trwy gynnwys y gist. "Beth wnawn ni hefo nhw?" gofynnodd Harri mewn petruster.
"Rhaid mynd a nhw i'r llong, yn sicr, i ddechrau," ebe Dafydd, " ond fedrwn ni wneud dim chwaneg nes daw hi'n ddydd, a fedrwn ni byth fynd a nhw yn y gist i'r cwch. Rhaid i ni fynd a rhai o'r barau yma yno'n gyntaf, a'u rhoi yn ôl yn y gist wedyn." "Oes yma ddim ysgrif, tybed, yn dweud pwy a'u dododd yma?" gofynnodd Harri.
"Wela i 'r un," ebe Dafydd, " ond mae'n sicr i ti mai rhyw fôr-ladron welodd le unig yma i guddio'u trysor, ac wedyn, feallai, ladd ei gilydd."
"Y cwestiwn nesa," meddai Harri, " ydyw, pwy a'i piau nhw?"
"Chdi, siwr iawn," ebe Dafydd, " pwy arall sydd a hawl arnynt?"
"Fedra i gyffwrdd â dim ohonynt. Mae'n sicr mai eiddo lladrad ydynt, a fydd dim bendith i neb drwyddynt."
"Mi awn ni a nhw i'r llong, beth bynnag," ebe Dafydd, " a mi gawn benderfynu eto beth wnawn ni â nhw."
Ac felly, pan dorrodd y wawr, cludwyd y cyfoeth i'r cwch, ac yna fe ddodwyd y cwbl yn ôl yn y gist fel na wyddai neb beth oedd ynddi pan godwyd hi i fwrdd y llong, ac oddiyno i'r caban. Yno fe agorwyd y gist i ddangos ei chynnwys i Peter Jones, a mawr oedd ei syndod yntau pan welodd y fath gyfoeth.