Ynys y Trysor/Harri Mewn Perygl

Ynys y Trysor

gan Robert Lloyd Jones

X HARRI MEWN PERYGL

O'R diwedd daeth y dydd i adael harbwr Valparaiso, ac i ledu hwyliau ymhellach eto i'r gorllewin i groesi'r Tawelfor eang am ynys Awstralia. Bu i rai o'r dwylo adael y llong yn Valparaiso—un neu ddau ohonynt i fynd yn ôl gyda llong arall i Brydain, ac eraill i geisio gwneud eu ífortiwn mewn gwaith aur yn yr Andes,— a thramorwyr digon hyll yr olwg arnynt a gafwyd yn eu lle. Mewn canlyniad i'r cyfnewidiad, dodwyd Harri yn yr un wyliadwriaeth â William Jones a Thwm Dafis, a phur atgas ganddo oedd hynny, er nad anfantais fu iddo fel y ceir gweled.

Fel y sylwyd, yr oedd rhai o wehilion tref Valparaiso ymhlith y criw erbyn hyn, a'r iaith a'r ymddygiad yn y forecastle ar brydiau'n aflan a gwrthun i'r eithaf. Amherchid rhai o'r pethau y dysgasid Harri i'w hystyried yn gysegredig, a llawer o ddirmyg a daflwyd arno am ddarllen y Beibl a mynd ar ei liniau. Yr oedd bellach wedi colli nodded y ddau Gymro—bu eu cyfeillgarwch hwy'n amddiffyn iddo y rhan gyntaf o'r fordaith, ac er na chymerasant ran yn y gwaith o'i wawdio, ni chymerasant ei blaid chwaith. Ond glynodd y bachgen yn benderfynol wrth ei arferion da, a chan ei fod yn bur gymeradwy fel bachgen siriol ac wyneb lawen, a thipyn o ddyn ynddo, aeth yr erlid heibio bob yn dipyn. Morwr ieuanc, Parsons wrth ei enw, ddaethai i'r llong yn Valparaiso, oedd ei ddirmygydd pennaf, ac efe a ddefnyddiai'r iaith fwyaf anystyriol am y Beibl a phethau crefydd. Ond ychydig gydag wythnos wedi hwylio, bu digwyddiad a wnaeth wahaniaeth enfawr ym mherthynas Harri â Parsons.

Yr oedd y llestr y diwrnod dan sylw'n hwylio'n esmwyth ymlaen o flaen awel ysgafn, a dau o'r dynion, Simpson, Sais, a Parsons yn rhwymo hwyl ar y bowsprit gyda Harri. Rhywfodd neu gilydd, pan ddaeth chwythiad sydyn o wynt, tarawyd Parsons gan yr hwyl, nes iddo golli ei afael, a disgyn i'r môr ar ei ben. Nid oedd neb wedi gweld y digwyddiad ond Harri a Simpson, ond tra y gwaeddai'r Sais yn groch fod dyn dros y bwrdd, yr oedd Harri'n gwylio am i'r truan ddod i'r wyneb, a chyn gynted ag y gwelodd ei ben yn ymddangos, neidiodd i lawr i'r dwfr, a nofiodd yn gyflym tuag ato. Ni fu'n hir cyn cael gafael arno, a daliodd ef rhag suddo nes i gwch gael ei ollwng drosodd i achub y ddau. Nid oedd terfyn ar ddiolch Parsons i Harri am y waredigaeth, oblegid ni allai nofio, ac felly wedi boddi y buasai onibai am ddewrder Harri. Arweiniodd hyn i gyfeillgarwch mawr rhwng y ddau; daeth y gelyn yn amddiffynydd. Bu hyn yn fantais i Harri, ac yn fendith amhrisiadwy i Parsons. Bachgen o Americanwr ydoedd, wedi ei fagu'n dda, ac wedi cael addysg uwchraddol, ond wedi mynd ar gyfeiliom trwy ddilyn cwmni drwg, ac wedi dianc i'r môr ar ôl tynnu gwarth ar ei rieni, y rhai na wyddent ddim o'i hanes ers blynyddoedd. Dyna'r hanes a glywodd Harri ganddo wedi'i achub. Dangosai arwyddion amlwg o edifeirwch, a chafodd Harri ganddo addo ysgrifennu at ei rieni o Awstralia, a mynd adref y cyfle cyntaf a gaffai.

Wedi bod tua pythefnos ar y môr, cafodd Harri achos i amau bod William Jones a Thwm Dafis unwaith eto'n cynllwyn i'w erbyn. Yr oeddynt yn barhaus gyda'i gilydd, a sylwodd Harri eu bod yn newid testun eu hymddiddan pan ddeuai ef yn agos atynt. Ond er yr holl ofal a gymerent rhag iddo'u clywed, clywodd y bachgen ddigon i ddeall mai'r trysor cuddiedig oedd dan sylw ganddynt.

Un diwmod hyfryd, pan yr oedd y llestr yn llithro'n ddifyr trwy'r don o don wybr ddigwmwl, ac awel dyner falmaidd yn llanw'r hwyliau, a dim i'w wneud gan neb o'r dwylo, ond yr un oedd wrth y llyw, cafodd gyfle annisgwyfiadwy i glywed mwy o'u bwriadau dirgelaidd. Yr oedd yr hin yn drymllyd, a gorweddai llawer o'r dynion yma ac acw hyd y dec yn cysgu, pan yn sydyn y meddyliodd Harri yr âi i lawr i'r forecastle i gyrchu'r llyfr a brynasai yn Valparaiso at ddysgu Hispaneg. Pan ar ben grisiau'r forecastle, clywai siarad odditano, ac heb feddwl dim drwg, safodd i wrando, ac er ei syndod, pwy oedd yno ond ei ddau elyn. Tremiodd i lawr yn ochelgar gan blygu'i ben ymlaen, a gwelodd fod ganddynt 'chart' wedi ei thaenu ar y bwrdd o'u blaen.

"Hon ydi'r ynys yn siwr i ti," clywai Twm Dafis yn ddweud. " Rahiti, 'rydw i 'n cofio, oedd ei henw hi, ac yr ydan ni'n siwr o basio'n bur agos iddi hi cyn wythnos i heddiw, os daliwn ni ar y cwrs yma." "Faint haws fyddwn ni o wybod ei henw heb wybod ymhle y cuddiwyd y trysor," oedd ateb grwgnachlyd William Jones.

"'Rydw i 'n cofio'r plan," ebe Twm Dafis, " ond dydw i ddim yn hollol siwr. Mae yno goeden "Oes, lawer o goed, mae'n debyg," meddai William Jones yn wawdlyd.

"Ond mae'r plan, os ydw i 'n cofio'n iawn," ebe Twm Dafis, " yn dangos rhyw un goeden, ac yn ymyl honno mae'r trysor."

"A job ddifyr fydd chwilio am dani ynghanol degau o goed, mae'n debyg," ebe William Jones. "Rhaid i ni gael rhywbeth i'n helpu ni i gael hyd iddi hi."

"Mae'n werth treio'n siwr i ti, hyd yn oed heb y plan, gan na allwn ni mo'i gael o," meddai Twm Dafis, " chawn ni byth gystal cyfle. Wyt ti ddim am dynnu'n ôl, wyt ti?

Gostyngodd William Jones dôn ei lais i ateb, fel na allai Harri ei glywed. Ceisiodd blygu fwy ymlaen, ond trwy ryw anhap, llithrodd ei droed, a syrthiodd yn bendramwnwgl i'r llawr yn bur agos atynt. Pe buasai wedi disgyn o'r lleuad, ni allai ei ddyfodiad sydyn achosi mwy o fraw a synedigaeth iddynt. Nid yw'r iaith ddefnyddiwyd ganddynt yn gymwys i'w hargraffu. Gan yngan rhegfeydd arswydus, gafaelodd y ddau yn Harri gan feddwl yn sicr ei guro am wrando ar eu hymddiddan. Nid oedd amheuaeth yn eu meddwl nad wedi bod yn ceisio gwrando yr oedd y bachgen, a'r hyn a'u blinent oedd na wyddent faint a glywsai. Cydiodd William Jones ynddo gerfydd ei wddf, a dechreuodd Twm Dafis ei gicio'n ddi-drugaredd; ac wedi iddynt orffen eu brynt-waith arno, gorweddai'r bachgen yn anymwybodol yng nghongl yr ystafell o dan y bunk lle'r arferai gysgu. "Wyt ti'n meddwl y clywodd o ni?" gofynnodd William Jones.

"'Does dim sy'n fwy sicr," ebe Twm Dafis, " 'rydw i wedi sylwi ei fod o'n ein gwylio ni bob cyfle. Ond mi gofith o'r gweir yma, mi wranta, a mi gymrith fwy o ofal beth fydd o 'n wneud rhagllaw."

Syllai William Jones ar wyneb gwelw'r bachgen, a dechreuodd ofni eu bod wedi ei ladd. Croesodd yr ystafell ato i edrych a oedd yn anadlu, ac wrth blygu uwch ei ben, beth welodd ond y llinyn am ei wddf. Daeth Twm Dafis at ei ochr, a gwelodd yntau'r llinyn. "Be' di hwn?" meddai, gan afael ynddo, " dydi hwn ddim yn rhan o wisg morwr. Hwyrach mai yn y fan hyn y mae'n cadw'r papur."

Datododd y cwlwm, a thynnodd yn araf yn y llinyn. Yr oedd llygaid y ddau'n serenu pan welsant ben y bag yn dod i'r golwg, ac wedi tynnu'r amlen o'r bag, a gweld mai y papur a geisient oedd ynddo, prin y gallent feddiannu eu hunain gan lawenydd. Mewn brys mawr, a chyda dwylo'n crynu gan gyffro, lledwyd y papur ar y bwrdd, a phlygodd y ddau eu pennau uwch ei ben i'w astudio. Yn eu diddordeb dwfn yn yr ysgrif a'r cynllun oedd ar y papur, anghofiasant bawb a phopeth—anghofiwyd yn hollol am Harri druan, ac ymhen ysbaid, daeth ef ato'i hun heb yn wybod iddynt. Yn raddol y daeth i'w gof ddigwyddiadau y prynhawn—y modd y curasid ef gan y ddau forwr; a phan ddaeth ato'i hun i sylweddoli lle'r oedd a beth a'i dygodd yno, clywodd leisiau yn ei ymyl, a thybiai y swnient yn debyg i leisiau a adwaenai. Trodd ei ben yn llechwraidd i edrych tuag atynt, a gwelodd pwy oeddynt. Gorweddai o'r tu ôl iddynt, a gwelai'r ddau'n astudio rhywbeth gyda diddordeb anghyffredin, a chlywodd William Jones yn dweud, "Biti na fasan ni'n deall yr iaith; mi fydd raid i ni ofyn i Alffonso ei egluro i ni."

Teimlodd Harri dan ei wasgod am ei fag gwerthfawr. Nid oedd yno. Ei bapur ef oedd ganddynt yn ei astudio! Er ei holl ofal yr oeddynt wedi ei drechu, ac wedi cael ei bapur. Ond bachgen o feddwl cyflym ydoedd Harri. Penderfynodd ar amrantiad na chymrai ei orchfygu ganddynt—cododd ar ei ddeulin yn ddidrwst i estyn y llaw-ddryll oedd tan ei obennydd; ac wedi ei gael i'w law heb iddynt sylwi, safodd ar ei draed a'i wyneb tuag atynt, gan bwyntio atynt a'r dryll yn ei law estynedig. Llwyddodd i wneud hyn hefyd heb iddynt sylwi—gan fel yr oeddynt wedi ymgolli yn eu hastudiaeth. I dynnu eu sylw, tarawodd ei droed yn sydyn ar y llawr. Trodd y ddau eu hwynebau tuag ato, a phan welsant pwy oedd yno, a beth oedd ganddo yn ei law, bron na syrthiasant i'r llawr yn eu braw disyfyd. Gwelent ryw oleu rhyfedd a dieithr yn llygaid y bachgen, a ddywedai wrthynt am benderfyniad i danio arnynt, os nad ufuddhaent iddo. Yr oedd y bachgen yn ei gyflwr presennol, gyda dryll yn ei law, yn un i'w ofni. Taflodd y ddau eu dwylo i fyny tan lefain, " Paid tanio, Harri." A'i lais yn crynnu gan ddigllonedd, meddai yntau'n awdurdodol. "Ewch at y drws ac i fyny i'r dec; peidiwch cyffwrdd dim sydd ar y bwrdd,"

Gwelent nad oedd dim i'w wneud ond ufuddhau, ac i fyny â hwynt, Harri â'i lygaid ac â'i law-ddryll yn eu gwylio bob cam nes iddynt fynd o'r golwg. Yna cymrodd y papur yr oedd mor gyfarwydd ag ef, ac ar ôl taflu cipdrem brysiog dros ei gynnwys, dododd ef yn ôl yn yr amlen, ac yna gyda'i gyllell agorodd ddigon ar yr ochr isaf i'w mattress i ddodi'r amlen ynddo, a gwthiodd ef i mewn, gan arfaethu gwnio'r rhwyg pan gai hamdden. Sylweddolai nad diogel ei fywyd mwyach tra cuddiai'r papur ar ei gorff, a gwell oedd ganddo na pheryglu ei fywyd, i anturio colli'r papur o'r gwely, gan na theimlai ei fod yn anhepgor iddo bellach tuagat ddarganfod y trysor, er bod dipyn o gywreinrwydd ynddo i ddehongli'r ysgrifen estronol. Ni chafodd ond prin amser i guddio'r papur nad oedd rhai o'r dynion yn dod i lawr i'r forecastle.

Nid oedd yn syndod yn y byd i Harri ar ôl y digwyddiad hwn yn y forecastle weld Twm Dafis a William Jones yn troi cryn lawer o gwmpas Alffonso'r Hispaenwr. Gwyddai'n dda beth oedd ganddynt mewn golwg. Nid oeddynt wedi rhoi i fyny obeithio cael gafael yn y papur, ac yr oeddynt am hudo'r Hispaenwr i ymuno â hwynt er mwyn iddo egluro'r ysgrif iddynt. Gwyddai Harri o'r gorau y gwnaent ymdrech eto mwy penderfynol nag erioed i gael y papur oddiamo. Ganol dydd drannoeth, pan oedd y Capten yn cymryd yr haul, ys dywedir, hynny yw, yn ffeindio safle'r llong ar y cefnfor trwy sylwi ar yr haul, safai Harri'n ei ymyl. Yr oedd y Capten yn bur hoff o Harri,—yn un peth am ei fod yn Gymro ac o Finymor, ac hefyd am ei fod yn fachgen ufudd a deallus; a chan ei fod wedi cael gwersi gan yr hen Gapten Morris gyda'r offerynnau, cymerai ddiddordeb byw yn y busnes o gymryd yr haul. Gwnai'r Capten safle'r llong ar ar y pryd yn 12°S a 155°W. " Bydd raid cadw look-out ofalus heno," meddai, " gan ein bod yn agoshau at dwr o ynysoedd bychain."

"Faint sydd o ffordd rhyngom â Rahiti?" gofynnodd Harri.

"Rahiti!" ebe'r Capten, " chlywis i 'rioed sôn amdani. Pam 'rwyt ti'n holi amdani hi?"

"Dim ond mod i wedi clywed yr enw," ebe Harri, tra plygai'r Capten uwchben y chart yn edrych amdani.

"Dyma hi," meddai ar ôl ennyd, "un fechan ydi hi. Dydi hi ddim yn y twr sydd yn ein hymyl ni, ond yn y twr nesaf. Byddwn yn bur agos iddi hi cyn pen yr wythnos os na thry'r gwynt. Dyma hi—weli, Rahiti, un o'r Samoa Islands—un fechan ydyw yn ôl hwn, a neb yn byw arni."

Y noson honno, yr oedd Harri'n dod allan ar ei wyliadwriaeth gydag adran y mate am hanner nos, a gorchmynnwyd ef i "nyth y fran" ar ben y mast blaen i gadw look-out. Gwnai'r tro fel rheol i wylio oddiar ben blaen y dec, ond gan eu bod yn agoshau at ynysoedd a chreigiau peryglus, rhaid oedd wrth ofal manylach, ac felly wylied o uchter lle y gellid gweld ymhellach. Yr oedd yn noson glir, ddigwmwl, ac eisteddodd y bachgen i lawr i wylio ymlaen ac o'i ddeutu. Gwyddai mai'r mate oedd wrth y llyw am yr awr gyntaf, a'r gweddill o'r wyliadwriaeth mewn amrywiol fannau ar hyd y dec. Nid oedd Harri wedi bod yn ei orsaf uchel ond prin ddeng munud nag y clywai sŵn rhywun yn dringo i fyny'r rigging ar y chwith iddo. Ni allai ddyfalu pwy oedd yno, gan nad oedd gan neb neges i fod yno, a chwiliodd am ei lawddryll gan yr amheuai berygl. (Yr oedd wedi ei gadw ar ei berson er adeg y digwyddiad yn y forecastle.) Gwelai drwy'r gwyll rywun yn dringo tuag ato'n lladradaidd, a gwyliai'n ofalus er ceisio gweld pwy ydoedd. Ond tra 'roedd wedi ymgolli'n gwylio'r hwn a ddringai'n araf ar y chwith iddo, gafaelwyd ynddo'n sydyn gan rywun o'r tu ôl, a phan drodd ei ben, gwelodd law-ddryll yn cael ei ddal yn ei wyneb gan Twm Dafis.

"Paid dweud yr un gair," meddai Twm Dafis rhwng ei ddannedd, "neu byddi'n ddyn marw. A rho'r pistol 'na i mi."

Gwelai Harri nad gwiw iddo anufuddhau, ac felly ildiodd y dryll.

"Wnei di ddim chwaneg o niwed hefo hwn'na, machgen i," meddai Twm Dafis, gan ei daro'n ei wregys.

Erbyn hyn yr oedd y dringwr arall, William Jones, fel y gellwch dybied, wedi cyrraedd hyd at ei ochr, a dyna lle'r oedd Harri rhwng ei ddau elyn ar ddemyn o bren lathenni uwchben bwrdd y llong ac yn meddwl yn sicr fod ei awr olaf wedi dod.

"'Rydan ni am roi un cynnig i ti eto i ildio'r papur 'na i ni," ebe William Jones, " ac os gwrthodi di, mi elli ddweud dy bader."

"Dydi o ddim gin i," ebe Harri.

"Dywed ymhle mae o, ynteu," ebe Twm Dafis.

"A beth ga i os dweda i?" gofynnodd Harri'n wylaidd.

Aeth y llaw-ddryll bygythiol i lawr wrth dôn ostyngedig Harri, a chlosiodd y ddau ato'n gyfeillgar. "Dyna ti'n dy iawn bwyll, ac yn siarad rheswm rwan," ebe Twm Dafis, " mi gei fod yn y busnes hefo ni, a gwneud dy ffortiwn ar drawiad."

"Mi fyddi'n ôl ym Minymor cyn pen hanner blwyddyn," ebe William Jones, "a digon o aur gin ti i brynu'r holl bentra."

Gwyliai Harri ei gyfle, a phan yr oedd William Jones yn gorffen siarad, yr oedd dwrn chwith Harri yng nghanol ei wyneb, nes yr oedd yn gweld mwy o sêr nag a welsai'n ei fywyd, a da iddo oedd fod ei afael yn dynn ar y rhaff, neu buasai wedi syrthio'n bendramwnwgl i fwrdd y llong. A'r un amrantiad, yr oedd Harri wedi gweld ei gyfle ar Twm Dafis, ac wedi cipio'r llaw-ddryll o'i afael, ac wedi troi ei ffroen ato cyn iddo gael amser i sylweddoli beth oedd wedi digwydd. Yna neidiodd yn wisgi i'r hwylbren, lle'r eisteddodd â'i ddryll yn ei law i wynebu'r ddau. Ond yr oedd y ddau wedi cael mwy na digon. Gwelsant eu bod wedi eu gorchfygu unwaith eto gan y bachgen dewr, ac aethant ill dau i lawr y rigging gan ysgyrnygu dannedd arno yn eu cynddaredd.

Wedi gorffen ei awr yn y pinacl uchel, aeth Harri i lawr i'r dec, a gwyliodd symudiadau y ddau elyn yn fanwl heb gymryd arno wneud hynny. Trwy'r dydd dilynol, ni chymerasant sylw ohono, ond yr oedd gwg tuag ato ar eu hwynepryd. Gwelai Harri eu bod yn cynllwyn yn fwy prysur nag erioed. Diau, fel y bamai, fod agoshad y llestr at ynys y trysor yn peri eu bod yn fwy awyddus i weithio allan gynllun llwyddiannus. Gwyliai Harri hwynt yn eu symudiadau ymhlith y dynion. Yr oedd yn amlwg bod rhywbeth mawr ar dro ganddynt, a'u bod yn ceisio cael mwy o'r criw i ymuno â hwynt yn y cynllwyn, beth bynnag ydoedd. Aent i mewn ac allan ymhlith y dynion, a dywedai eu hwynebau fod ganddynt rywbeth pwysig ar y gweill. Ond er ceisio ei orau, ni allai ffeindio beth oedd yn bod. Am dridiau a theirnos ceisiodd yn ddyfal ddadrys y dirgelwch, ond yn ofer,—a'r llong yn mynd ymlaen yn hwylus ar ei hynt, a rhyw ynys neu arall yn y golwg ar y naill law neu'r llall bron bob awr o'r dyddiau.

Y bedwaredd noson wedi helynt nyth y fran, yr oedd golwg gyffrous anghyffredin ar William Jones a Thwm Dafis, pan ddaethant allan i wylio o wyth yr hwyr hyd hanner nos. Tybiai Harri fod rhyw wên fuddugoliaethus ar eu hwynebau fel pe baent eisoes wedi cael y trysor, a pharai hyn iddo feddwl bod eu bwriad, beth bynnag ydoedd, ar gael ei gyflawni. Gwelodd y ddau Gymro a dau arall o'r wyliadwriaeth yn mynd yn lladradaidd at ei gilydd i ben blaen y llong, a dilynodd hwynt mor llechwraidd ag y gallai er ceisio clywed yr ymddiddan, a darganfod y brad, oblegid yr oedd yn credu'n sicr mai rhyw frad yn erbyn y llong a'r gweddill o'r criw oedd ganddynt mewn golwg, ac nid dim yn ei erbyn ef yn bersonol. Rhaid bod y llong erbyn hyn yn bur agos i Rahiti, a diau mai rhyw gynllun i fynd i'r ynys oedd gan y pedwar mewn golwg, a dyna pam y ceisiai wrando er mwyn gwybod eu cynllun, ac, os yn bosibl, ei orchfygu.

Ond y tro hwn, methodd yn ei amcan. Yr oedd William Jones wedi amau ei fwriad, ac yn ei wylio gyda'r canlyniad iddo'i ddal. Cyn pen pum munud, yr oedd y pedwar dihiryn anfad wedi ei rwymo draed a dwylo, a chlywai un yn cynghori rhoi cyllell ynddo. "Na, mi rhown i o fel y mae o i'r pysgod," ebe Twm Dafis. " 'Rwan, dros y bwrdd a fo."

A diau y buasai wedi mynd dros y bwrdd onibai i Parsons ddigwydd dod tuag atynt yn rhagluniaethol y munud hwnnw. Sylweddolodd yn union beth oedd yn mynd ymlaen, a neidiodd ar y pedwar, heb wneud cyfrif o'r perygl, gyda'r canlyniad iddynt ollwng Harri a dianc gynted gallent gan adael Harri i Parsons ddatod ei rwymau. Methai Parsons ddeall pam y bwriadent daflu Harri dros y bwrdd; ac wedi cael rhyddhad o'r rhwymau, adroddodd Harri wrtho yr holl hanes, a'i amheuaeth fod ganddynt ryw gynllwyn ar dro i ddrygu'r llestr. Rhyfeddai Parsons at y stori adroddai Harri; prin y gallai ei chredu ar y cyntaf, gan mor ddieithriol y swniai. Ond wedi ei chredu, addawodd ei help i geisio gorchfygu'r cynllwynwyr. Bamai'r ddau mai eu bwriad oedd gwneud rhuthr ar y swyddogion a'r dynion ffyddlon, a'u lladd o bosibl, a chymryd meddiant o'r " Arfonia " er mwyn mynd i Rahiti.

Erbyn prynhawn y dydd dilynol, yr oedd y llong yn mordwyo yn ymyl y Samoa Islands. Geliid gweld amlinelliad niwliog o rai o'r ynysoedd draw ar y gorwel ar du dehau'r llong. Hawdd gweld bod rhyw gyffro eithriadol ym mynwesau William Jones a Thwm Dafis. Ceisiodd Parsons a Harri ddarganfod beth oedd yn mynd ymlaen, ond yn ofer. Y cwbl allent ei ddarganfod oedd bod rhyw ddealltwriaeth cyd-rhwng William Jones, Twm Dafis, Simpson y Sais, ac Alffonso'r Hispaenwr,— y pedwar wnaethant y cais y noson cynt i fwrw Harri i'r môr. Bu Harri a Parsons yn cyd-ymgynghori'n ddifrifol ynghylch beth a allasai fod yn y gwynt, a chytunai'r ddau i feddwl bod rhywbeth i ddigwydd y noson honno. Yr oedd yn amlwg ddigon bod rhyw gyd-fwriad rhwng y pedwar a enwyd, ac efallai bod y llong mewn perygl oddiwrthynt.

Y prynhawn hwnnw, peidiodd y gwynt yn hollol, a safai'r llestr ar yr wyneb yn berffaith lonydd—y tro cyntaf iddynt gael y profiad hwnnw er gadael Valparaiso.

Tua phump o'r gloch y prynhawn hwnnw, galwyd Harri i'r caban at y Capten, ac aeth tuag yno yn ddigon cythryblus ei fron, yn methu deall beth a allasai fod yr achos. Hyd y gwyddai, nid oedd wedi gwneud dim o'i le, ond er hynny, teimlai'n bryderus wrth ufuddhau i'r alwad.

"Eistedd i lawr," ebe'r Capten, " mae ama i eisio gair neu ddau efo ti."

Ufuddhaodd Harri, a disgwyliodd i'r Capten fynd ymlaen.

"Tipyn o gŵyn ydw i wedi gael yn d'erbyn di," ebe'r Capten, ar ôl syllu tipyn i wyneb y bachgen. "Mae rhai o'r dynion yn cwyno dy fod yn ceisio ymyrryd yn eu busnes, a 'roeddwn i 'n meddwl bod yn well i mi dy rybuddio di'n garedig i beidio aflonyddu ar y dynion, dim ond gwneud dy ddyletswydd yn syml. Mae mor hawdd gan rai feddwl dy fod yn cael ffafriaeth gennyf i am dy fod yn Gymro ac o Finymor."

"Capten Evans, syr," meddai Harri, gan wrido oherwydd yr hyn a deimlai'n gyhuddiad annheg, " ga i ofyn pwy sy wedi achwyn ama i?"

"'Dydw i ddim am enwi neb, dim ond rhoi rhybudd caredig i ti gadw ar delerau da gyda'r dynion," ebe'r Capten.

"Raid i chi mo'u henwi, syr;—'rydw i 'n gwybod pwy ydyn nhw,—William Jones a Tom Davies, ond peidiwch chi a chymryd eich twyllo, syr, mae nhw ar ryw fwriad drwg, yn siwr i chi, a wnes i ddim byd ond fy nyletswydd er lles y llong."

"Gad i'r mater bellach. Treia fod yn fachgen da. 'Rydw i wedi sylwi nad wyt ti a'r ddau Gymro'n cyd-dynnu'n dda iawn."

"Nac ydan, syr; 'does dim posib i mi wneud, a phe ba'ech chi'n gwybod y cwbwl sy'n mynd ymlaen, syr, mi fasach yn rhoi mwy o'r bai amyn nhw nag arna i. Ond gan 'ch bod chi wedi fy ngalw fi yma, ga i ddeud wrthoch chi, sir, mod i 'n credu bod y llong mewn perygl oddiwrth y ddau yma, a rhyw un neu ddau arall, a hynny, heno nesa."

"Paid a chyboli, fachgen," ebe'r Capten yn anghrediniol ei dôn, " chdi sy'n dychmygu. 'Roeddwn i 'n meddwl eu bod nhw wedi bod yn dweud petha i dy ddychryn di."

"Coeliwch chi fi neu beidio, syr," ebe Harri, â difrifwch yn ei lais a brofai ei fod yn credu'n onest yr hyn a ddywedai, " ond fy marn i ydyw eu bod yn bwriadu dwyn y llong oddiarnoch." Ar hyn chwarddodd y Capten yn wawdlyd.

"Dwyn fy llong oddiamaf, wir," meddai, " mi hoffwn eu gweld yn gwneud y cais."

Yna, mewn tôn fwy caredig, ychwanegodd, " Mae rhywbeth wedi effeithio ar dy nerfs di, machgen i. Rhaid i ti gymryd gofal o dy iechyd."

Aeth Harri i fyny o'r caban yn bur ddigalon, gan deimlo ei fod wedi gwneud argraff anffafriol ar y Capten gyda'i stori.

Ond er i'r Capten chwerthin am ben stori Harri, nid anghofiodd mohoni, a chyn y nos adroddodd hi wrth y mate. Ond ni fynnai ef fod sail o fath yn y byd iddi ond dychymyg byw y bachgen, effaith darllen ystraeon morwrol, yn ôl pob tebyg.

Wedi'r ymgom â'r Capten, aeth Harri tua'r forecastle, gan ei fod yn pryderu am ddiogelwch y papur a guddiasai yn y matiress. Nid oedd wedi ei weld er y dydd y gwniasai'r rhwyg i fyny wedi ei ddodi yno, ond teimlai â'i law amdano bob tro cyn cysgu Pan gafodd gyfle heb fod neb yno i'w weld, edrychodd y mattress. Teimlodd hi—yr oedd yr amlen yno. Ond daeth amheuaeth fel saeth i'w feddwl nad y pwythau a wnaethai ef oedd yn y rhwyg. Yn gyffrous ei feddwl, rhwygodd y llian. Tynnodd allan yr amlen—yr hen un melyn ydoedd, ond O! papur arall oedd o'i fewn. Yr oeddynt wedi cael gafael ar y papur gwerthfawr—sut, ni allai ddirnad. Dyna gyfrifai am y wên fuddugoliaethus ar eu hwynebau, a'u parodrwydd i'w daflu i'r môr. Pan yr oedd yn ceisio cynllunio sut i'w gael oddiamynt, canodd y gloch i alw'r watch wyth o'r gloch, a daeth y dynion oedd yn yr un wyliadwriaeth a Harri i lawr i gysgu, ac aeth Harri i'w wely. Ond nid i gysgu. Pell oedd cwsg oddiwrtho'r noson honno gyda'i feddwl cythryblus. Teimlai fod rhywbeth yn mynd i ddigwydd cyn y bore, a phan ddaeth Parsons ac yntau allan gyda'r gweddill ar eu gwyliadwriaeth ar ganiad y gloch hanner nos, yr oedd y ddau'n benderfynol o wylio'r pedwar dihiryn a amheuent o fod yn coleddu brad at y llestr, a Harri'n benderfynol hefyd o geisio ad-feddiannu 'i bapur.

Deunaw oedd holl nifer y criw ar y llong—heblaw'r cogydd a'r saer—naw ymhob gwyliadwriaeth. Felly naw oedd ar ddyletswydd o hanner nos hyd bedwar y bore, tra'r lleill yn cysgu. Heblaw Harri a Parsons a'r pedwar cynllwynwr—William Jones, Twm Dafis, Simpson ac Alffonso,—yr oedd y mate a dau eraill— Saeson—yn gwneud i fyny'r wyliadwriaeth. Aeth Harri i'w wylfa ar ben y mast am yr awr gyntaf. Er nad oedd mymryn o awel i symud y llong nac i gynhyrfu wyneb yr aig, rhaid oedd gwylio, gan y gallai awel godi'n sydyn, neu gallai llestr arall ddod yn agos atynt. Teimlai Harri'n fwy digalon nag a deimlasai erioed. Nid oedd ganddo syniad sut i gael ei bapur yn ôl— methai feddwl am unrhyw gynllun boddhaol. Yn y cyflwr meddyliol hwn yr oedd ar yr wylfa—nid y cyflwr gorau, mae'n sicr, i wylio'n effeithiol. Ond tra yr oedd ef fry a'i feddwl yn gwibio i bob man, yr oedd gweithrediadau pur ddieithr yn mynd ymlaen ar fwrdd y llong. Yr oedd y pedwar lledfegyn wedi perffeithio'u cynlluniau, a daethai'r awr i'w rhoi mewn gweithrediad. Gwyliodd Simpson a Thwm Dafis eu cyfle ar Parsons ymhen blaen y llong, a byr o dro fuwyd yn ei rwymo'n sicr wrth fôn y mast blaen a chadach yn ei safn rhag iddo waeddi. A thra yr oedd hyn yn mynd yrnlaen, yr oedd William Jones ac Alffonso wedi gwneud yr un peth a'r mate, a'i rwymo yntau'n ddiogel wrth y mast ôl. A gorchwyl gymharol hawdd iddynt fu sicrhau'r ddau arall ar y dec heb i Harri na neb o'r rhai oedd yn cysgu glywed dim oddiwrthynt. Yna cymerodd Simpson ofal y llyw (er nad oedd angen am hynny a'r llong yn llonydd) tra'r tri eraill yn brysur yn cludo bwydydd ac angenrheidiau eraill i un o'r cychod. Yr oeddynt wedi cael agoriad yr ystorfa ym mhoced y mate yn union fel y disgwylient, ac erbyn un o'r gloch, pan ddisgynnai Harri o'r wylfa, yr oedd yr holl baratoadau i adael y llong wedi eu cwblhau. Oblegid gadael y llong i fynd am yr ynys oedd eu bwriad, ac nid cymryd meddiant ohoni, fel y tybiasai Harri a Pharsons. Pan oedd yn un o'r gloch, aeth Alffonso i fyny i gymryd arno gymryd lle Harri ar yr wylfa, a daeth y bachgyn druan i lawr y rigging i'r dec, heb ddychmygu'r driniaeth a'i harosai yno. Synnodd at un peth pan yn disgyn, a hynny ydoedd gwaith Alffonso'n rhoi dau ganiad byr ar bib. Ni allai ddirnad beth oedd ystyr hynny, gan nad oedd yn beth arferol ar y llong, ond arwydd ydoedd i'r tri ar y dec i ddweud ar hyd pa ochr yr oedd Harri'n disgyn. Pan oedd ei draed yn cyffwrdd y dec, rhuthrwyd arno'n ddirybudd, a gwnaed iddo yntau fel i'r pedwar eraill. Rhwymwyd ef wrth y rigging a chadach yn ei safn fel nad allai roi bloedd. Ond cymerasant fwy o amser i boenydio Harri, a thrwy hynny ymddial arno am ei oruchafiaeth hyd yma arnynt. "Ddoi di hefo ni?" ebe Twm Dafis, " 'rydan ni'n mynd i Rahiti i wneud ein ffortiwn."

"Oes gin ti ryw neges i Finymor?" gofynnodd William Jones yn watwarus. " Mi fyddwn ni yno ymhello dy flaen di."

Tybiodd Harri, fel y tybiasai ers dyddiau, mai eu bwriad oedd cymryd meddiant o'r llong, a hwylio i'r ynys, a dyfalai tra'n cael ei rwymo beth fyddai ei dynged ef a gweddill y criw. Ond gwelodd y pedwar (Alffonso wedi ymuno â hwynt erbyn hyn) yn paratoi i ollwng y cwch mawr drosodd i'r môr. Synnai at y distawrwydd o'i gwmpas—neb yn symud ar y bwrdd ond y pedwar hyn, a dyfalai beth a wnaethpwyd i ffyddloniaid eraill y wyliadwriaeth. Ymhle'r oedd Parsons, tybed? Ai tybed fod y pedwar eraill wedi eu lladd? Ac meddai Twm Dafis wrtho unwaith eto i geisio'i boenydio, "'Rydw i wedi cymryd gofal o'r papur rhag ofn i ti ei golli, Harri. 'Dydi mattress gwely ddim yn lle diogel i gadw peth mor werthfawr wyddost ti." A chwarddodd yn wyneb Harri.

Gwyddai'r bachgen i sicrwydd bellach ymhle'r oedd y papur, a gwelai fod pob gobaith iddo'i adfeddiannu wedi darfod. O!'r loes a deimlai wrth feddwl eu bod wedi ei orchfygu, a'u bod yn cychwyn am yr ynys i chwilio am y trysor. Ond yr oedd y bachgen yn teimlo mwy o golli'r papur nag o golh'r trysor. Iddo ef, y papur oedd y trysor.

Ond er gwaethed oedd William Jones a Thwm Dafis, diolchai nad oeddynt mor ddieflig a'u dau gydymaith. Mynnasai Alffonso, pe cai, wneud twll

yng ngwaelod y llong cyn ei gadael, rhag iddynt eu dilyn i'r ynys, a chefnogai Simpson ef. Ond ni chydsyniai William Jones a Thwm Dafis.

"Faint well fyddwn ni o suddo'r llestr?" meddent, "'does dim peryg i Capten Evans ddod ar ein hôl. 'Dwyr o ddim am yr ynys."

"Ond mi ŵyr hwn," ebe Simpson.

"Mynd a fo hefo ni ydi'r gore i ni," ebe William Jones.

Gwelai Harri Alffonso'n gafael yng ngham ei gyllell. "Ffwrdd a fo i'r cwch, ynteu," ebe Twm Dafis, "Mae'r amser yn mynd, a rhaid i ni dreio bod o'r golwg cyn iddi oleuo."

Rhyddhawyd ef oddiwrth y rigging yn frysiog, er na ddatodwyd y rhwymau am ei draed a'i ddwylo, a gollyngwyd ef i'r cwch, lle y dodwyd ef yn swp i orwedd yn y pen ôl. Yna rhwyfwyd yn gryf ac yn gyflym ymaith, a gwelai Harri trwy'r gwyll y llestr hardd yn gorwedd yn berffaith lonydd yn y dwfr. Llawen iawn oedd y pedwar cnaf oherwydd llwyddiant eu cynlluniau, ac ymorfoleddent yn y gobaith o feddiannu'r cyfoeth oedd wedi ei guddio yn Rahiti. Cymaint oedd eu llawenydd fel yr anghofiwyd yn llwyr am Harri. Ond yr oedd ef wrthi'n brysur. Darganfu nad oedd y rhwymau am ei draed a'i ddwylo agos mor dyn a phan yr oedd yn rhwym wrth y rigging, a chyn pen ychydig iawn llwyddodd i gael ei hun yn rhydd. Yna, gan wylio'i gyfle, gollyngodd ei hun mor ddistaw ag y gallai dros gefn y cwch i'r dŵr, ond, er ei ddistawed, clywyd y sŵn, a throdd y pedwar i edrych yn ôl. Rhegodd Twm Dafis yn arswydus pan welodd fel yr oedd Harri wedi dianc, a mynnai ollwng ergyd ato yn y dwfr. Ond haws dweud na gwneud hynny. Nofiodd Harri dan y dŵr am rai llathenni, a phan gododd i'r wyneb, nid oedd yn hawdd iddynt ei leoli o'r cwch yn y gwyll. Ffolineb fuasai iddynt ei ddilyn, gan mai mynd o olwg y llong cyn toriad gwawr oedd yn bwysig iddynt. Felly dywedodd William Jones, "Gad'wch iddo fo; mi fydd siarc wedi cael gafael ynddo cyn y cyrhaedda'r llong," ac i ffwrdd a hwy ar eu hynt am yr ynys. Ni ddaeth i feddwl Harri bosibilrwydd perygl oddiwrth siarc, a nofiodd yn gyflym i gyfeiriad y llong. Yn ffodus iddo, yr oedd y llestr yn drwmlwythog, ac yn gorwedd yn isel yn y dwfr, a gallodd gael gafael yn ei hochr, a thynnu ei hun i fyny i'r dec. Yno cafodd bopeth fel cynt—neb yn symud a pherffaith ddistawrwydd. Cyn tynnu ei ddillad gwlyb, aeth at y llyw, a gwelodd y mate yn rhwym wrth y mast ôl. Gyda'i gyllell, torrodd y rhaffau, i'w ollwng yn rhydd, a gwnaeth yr un modd a'r tri eraill wedi dod o hyd iddynt. Yr oedd yn falch iawn nad oedd dim gwaeth na chael eu rhwymo wedi digwydd iddynt. Yna aeth Harri i'r forecastle i newid ei ddillad, ac nid hir y bu yno nag y teimlai ryw syrthni rhyfedd yn gafael ynddo, a chanfyddodd fod yno ryw arogl hyfryd ond dieithr yn llanw'r lle. Cysgai pawb yn drwm yno, ac amheuodd Harri, oddiwrth fel y teimlai ei hun, mai un o'r pedwar cnaf oedd wedi taenu rhyw gyffyr yn y lle gyda'r amcan o wneud i'r dynion gysgu'n drwm. Pan aeth yn ôl i'r dec, yr oedd y Capten yno gyda'r mate, ac yn wyllt iawn ei dymer oherwydd yr hyn a ddigwyddasai. Diau ei fod yn ddig wrtho'i hun am na wrandawsai ar rybudd Harri. Ond cysurodd ei him trwy ddweud mai da oedd cael gwared o'r giwaid er colli cwch.

"Ac yn awr," meddai, " yr ydym yn fyr o ddynion, a bydd yn ddrwg amom os digwydd storm. Rhaid fydd ail-drefnu'r gwyliadwriaethau."

Deffrowyd y cysgadwyr gyda chryn drafferth, a synnent yn fawr glywed beth a ddigwyddasai tra y cysgent. Siaradwyd llawer am yr helynt, a chanmolwyd Harri am ei ddewrder a'i fedr. Gresynai rhai na b'ai'r Capten yn penderfynu eu hymlid er mwyn i bawb gael cyfranogi o'r trysor, ac i gosbi'r troseddwyr, a beiddiodd rhywun awgrymu hynny wrtho. Ond ni fynnai'r Capten sôn am hynny. I Awstralia yr oedd yn rhwym, ac i Awstralia yr ai, os gallai, ac nid i unlle arall.

Nodiadau