Ynys y Trysor/Yn Hamburg

← Mynd i'r Môr

Ynys y Trysor gan Robert Lloyd Jones

Gadael Hamburg →

VII. YN HAMBURG

CYRHAEDDWYD i Hamburg heb i ddim neilltuol iawn ddigwydd, a da oedd gan y bechgyn gael bod mewn porthladd unwaith yn rhagor. Yn un peth, yr oedd yr ymborth yn well yn y porthladd, ac nid peth bychan oedd hynny yng nghyfrif bechgyn o oed Harri a Dafydd, ac ar eu mordaith gyntaf. Nid oedd dim ond bara caled a chig hallt i'w gael ar y fordaith, ond yn y porth- ladd ceid cig ffres ac aml enllyn blasus. Edrychai'r bechgyn ymlaen hefyd at gael mynd i'r lan, i weld golygfeydd y dref dramor; ond am rai dyddiau wedi cyrraedd, gwaharddodd y Capten iddynt adael y bwrdd rhag iddynt fynd i dramgwydd mewn lle estronol.

Yr oedd Harri wedi torri cryn nifer o lestri ar y fordaith, wedi ymgodymu ar y dec ansefydlog ar ei ffordd ôl a blaen a bwyd i'r caban, ac wrth olchi'r llestri; a dywedasai'r Capten y cai brynu rhai yn eu lle yn Hamburg. Un prynhawn, wedi dadlwytho'r llong, daeth cyfle hir-ddisgwyliedig y bechgyn i fynd i'r dref. Aethai'r Capten yn fore i'r dref ar fusnes, a'r mate a ofalai am y llestr yn ei absenoldeb. Yr oedd John Evans, y morwr yr oedd y bechgyn ar delerau neilltuol o gyfeillgar ag ef, yn ymwisgo i fynd allan, a gofynnodd y bechgyn a gaent fynd gydag ef i brynu llestri. Cewch," ebe John Evans, "ond gwell i chi ofyn i'r mate." Gwnaed hynny, a chafwyd ei ganiatâd, ac ymaith a'r ddau yn llawen eu bron yng nghwmni John Evans, ar y dealltwriaeth eu bod i ddychwelyd yn ddiymdroi wedi prynnu'r llestri. Yr oedd John Evans yn bur gyfarwydd â Hamburg—wedi bod yno droeon o'r blaen gyda llongau o'r Aber, ac aeth a hwynt i siop lestri.

Ychydig Saesneg oedd gan y siopwraig, ond llwyddodd John i wneud ei hun yn ddealladwy iddi, a chafodd y llestri. Yr oedd ar John Evans eisiau mynd ymlaen i'r dref i fwynhau ei hun am y prynhawn, ac ar ôl dod o'r siop, dywedodd wrth y bechgyn, Gwell i chi fynd a'r llestri i'r llong. Mi wyddoch y ffordd yn ôl, mae'n debyg. Dim ond i lawr y stryd yma, a throi ar y dde yn y pendraw, a mi fyddwch yno.

Dilynwyd y cyfarwyddiadau, a deuwyd yn ôl i'r llong. Yr oedd William Jones yn eu disgwyl yn ôl, a gofynnodd yn awdurdodol am gael gweld y llestri. Archwiliodd hwynt yn fanwl fel pe i chwilio am fai ynddynt (a diau mai dyna ei amcan), ac, o'r diwedd, wrth edrych powlen (basin) brynasid, meddai, "Mae crac yn hon. Ewch â hi'n ôl i'w ffeirio'r munud yma." Ac i'r lan a'r ddau yn ebrwydd, ac am y siop. Erbyn cyrraedd yno, ni wyddent sut i ddweud eu neges wrth y siopwraig, a dyna lle'r oeddynt: Harri'n curo'r bowlen a'i fysedd i arwyddo nad oedd ynddi'r sŵn priodol, a Dafydd yntau'n pwyntio ati â'i fys, ac yn dweud, "Crac! crac!" Edrychai'r wraig yn fileinig arnynt, a dechreuodd ddweud rhywbeth, ond nid oedd ganddynt syniad beth a ddywedai. Wrth i'r wraig siarad, curai Harri'n galetach, a gwaeddai Dafydd yn uwch yn ddiarwybod iddo'i hun, nes peri i'r wraig hithau godi ei llef, ac o'r diwedd, cododd ei breichiau'n fygythiol, a daeth tuag atynt o'r tu ôl i'r cownter, ac ymlaen at ddrws y siop. Tybiodd y bechgyn mai ei bwriad oedd galw am heddgeidwad atynt, ac ymaith a'r ddau heibio iddi fel mellten. Yn eu brys i ddianc, nid edrychasant i ble 'roeddynt yn mynd, a phan arosasant o'r diwedd wedi colli eu hanadl, gwelsant eu bod mewn lle hollol ddieithr iddynt, ac ni wyddent pa ffordd i droi am y llong. Wrth gwrs, ni allent ofyn i neb am gyfarwyddyd, ac eisteddasant i lawr ill dau ar garreg drws yn eu penbleth. Daeth heddgeidwad heibio iddynt, a thaflodd drem amheus tuag atynt pan yn eu pasio. Wedi mynd ryw ugain lath rhagddo, trodd yn ôl a phasiodd hwynt drachefn, a'r amheuaeth ar ei wedd lawer cryfach erbyn hyn. "Mae hwn yn ein hamau ni," ebe Harri, "gwell i ni fynd oddiyma."

Ac i ffwrdd â'r ddau, gan gerdded yn gyflym, a throi llygad ofnus dros eu hysgwydd. Wedi mynd dipyn ymlaen, edrychodd Harri'n llechwraidd yn ôl, ac er ei fraw, gwelai fod y swyddog yn parhau i'w dilyn o hirbell. Beth wnawn ni, Dafydd?" meddai, mae o ar ein hôl ni." "Mi rown ni draed dani hi,' meddai Dafydd, ac ymaith a'r ddau nerth eu carnau. Cyn gynted ag iddynt gychwyn rhedeg, clywsant chwythu pib o'r tu ôl iddynt, ac er iddynt droi am y gongl gyntaf y daethant ati, cawsant eu hunain yn y ddalfa gan ddau swyddog yn bur fuan, a'r swyddog a'u dilynasai o'r cychwyn yn brysio o'r tu ôl iddynt wedi colli ei anadi. Gwelodd y bechgyn eu bod yn y ddalfa am nas gwyddent pa beth, ac yn eu dychryn, dechreuodd y ddau geisio dadleu eu diniweidrwydd mewn Cymraeg â'r swyddogion. Gwrandawai'r swyddogion Ellmynaidd yn syn ar yr iaith estronol, ac ni wyddent beth i'w wneud o'r bechgyn. Ond cydiodd y swyddog a'u gwelodd gyntaf yn y bowlen ddaliai Harri yn ei law o hyd, a siaradai â'i gyd- swyddogion mewn dull a barai i'r bechgyn feddwl yr amheuid hwy o ladrata'r bowlen. Pan yr oedd y swyddogion yn gwneud osgo i gychwyn â hwynt i'r carchar, edrychodd y bechgyn dychrynedig i bob cyfeiriad am ymwared o'u cyfyngder, ac er ei lawenydd, pwy a welai Dafydd yn dod oddidraw ond Capten Roberts! Bron wedi colli arno ei hun rhwng dychryn a llawenydd, crochlefodd, "Capten Roberts annwyl, dowch yma," nes tynnu sylw cryn lawer o bobl heblaw'r Capten, yr hwn a safodd yn syn wrth glywed ei alw mewn Cymraeg ar stryd Hamburg, ac ni allai ddirnad pwy a alwai arno. Tynnwyd ei sylw at y twr swyddog- ion, a brysiodd tuag atynt, a synnodd yn aruthr pan welodd pwy oedd yn y ddalfa. Ychydig fu cyn deall yr amgylchiadau gan y bechgyn, ac er eu llawenydd, wedi iddo siarad ychydig eiriau â'r swyddogion, cawsant eu hunain yn rhydd, ac yn mynd i gyfeiriad y llong gyda'r Capten. Chwarddodd y Capten yn galonnog wedi clywed holl hanes y bowlen grac, a phan ddaeth at y siop lestri, meddai, "'Rhoswch chi, rhaid i ni gael powlen gyfa yn lle hon." Aeth i'r siop, ac mewn byr amser, llwyddodd i gael gan y wraig ei newid. Meddwl mai gwerthu llestri roeddech chi oedd y wraig, meddai hi, ac yn ceisio dweud nad oedd arni eisiau powlia," meddai, dan chwerthin, ar y ffordd i'r doc:

Wedi cyrraedd yn ôl i'r llong, rhoes wers lem i John Evans am adael y bechgyn wrthynt eu hunain yn y dref, ac i'r mate am eu hanfon yn ôl eu hunain i'r dref. Ac wrth y bechgyn dywedodd, "Rhaid i chi gofio mai nid ym Minymor yr ydach chi. Peidiwch chi a mynd i'r lan eto heb gwmpeini i edrach ar 'ch ôl chi." Prin yr oedd angen y cyngor ar y ddau fachgen, gan eu bod wedi cael gwers i'w chofio gyda'r bowlen grac. Ni wnaeth y digwyddiad hwn unrhyw ddaioni i'r berthynas anhyfryd oedd eisoes cydrhwng Harri a'r mate.

Ychydig gawsant weld ar dref Hamburg yn ystod eu harosiad yno. Cymrodd Capten Roberts y ddau gydag ef un prynhawn i weld prif adeiladau'r dref, a chawsant fynd gyda John Evans i'r lan un hwyrnos, a dyna'r oll. Ond digwyddodd un peth cyn iddynt ymadael â Hamburg, a ddylanwadodd i fesur helaeth ar gwrs dilynol bywyd Harri.

Y noson olaf iddynt yn y porthladd, a'r llong bron yn barod i hwylio i ffwrdd gyda glo i Bordeaux yn Ffrainc, digwyddai bod pawb o'r dwylo wedi mynd i'r lan, oddieithr y mate a'r ddau fachgen. Nid oedd gwaith gan neb i'w wneud, ond bod angen un o leiaf i wylio'r llong. Yn eu hystafell ymhen blaen y llong yr oedd y bechgyn, yn ysgrifennu llythyrau adref at eu teuluoedd, a dyletswydd y mate oedd gwylio'r llong. Wedi gorffen ei lythyr at ei fam, aeth Harri ar y dec am gegaid o awyr iach, gan adael Dafydd i orffen ei lythyr. Yr oedd rhwng wyth a naw o'r gloch, ond yn noson serennog, hyfryd, a rhodiodd Harri unwaith neu ddwy ar hyd y dec heb weld y mate yn unman, ond tybiodd mai i lawr yn y caban yr oedd, er nad oedd goleuni i'w weld yno. Aeth yn ôl at Dafydd i'r forecastle, ac erbyn hynny yr oedd yntau wedi gorffen ei lythyr. Dywedodd Harri wrth Dafydd nad oedd William Jones yn y golwg yn unman. Mae'n rhaid mai wedi mynd i'r lan y mae," ebe Dafydd. "Os nad i lawr yn y caban y mae," oedd ateb Harri. "Wel," ebe Dafydd, "lle bynnag y mae o, tyrd i mi dy lythyr : mi reda i â nhw i'r post; fydda i ddim dau funud."

Ac i ffordd ag ef i fyny'r grisiau, a thros ochr y llong i'r lan. Ymhen ysbaid wedi iddo fynd, daeth Harri i fyny grisiau'r forecastle, a phan o fewn ychydig i ben y grisiau, ac yn ddigon uchel i weled allan, heb fod ei hunan yn y golwg, digwyddodd droi ei olygon, yn hollol ddifwriad, tuag at y cei, a gwelai rywun yn sefyll yno yng nghysgod un o'r pileri a ddaliai'r ystordy mawr ar y cei. Ciliodd y bachgen i lawr un gris, rhag i'r dyn, pwy bynnag ydoedd, ei weled. Tybiodd, ar y cyntaf, mai'r mate ydoedd, ac mai yno'r ydoedd i'w gwylio hwy, i edrych beth a wnaent wedi cael y dec a'r caban iddynt eu hunain. Ond nid hir y bu'r dyn cyn dod o'r cysgod, a gwelodd Harri nad y mate ydoedd, ond rhywun llawer talach a theneuach nag ef. Daeth y dyn yn araf at ymyl y llong, ac wedi edrych i bob cyfeiriad, neidiodd yn ysgafn dros ymyl y llong i'w bwrdd, a Harri o'i guddfan yn gwylio bob symudiad o'i eiddo. Daeth i gyfeiriad y forecastle, a chiliodd Harri i lawr y grisiau, gan dybied ei fod am ddod i lawr. Ond, tra'n disgwyl yn bryderus iddo ddyfod i'r golwg, clywodd Harri sŵn ei draed yn troi yn ôl o ben y grisiau. Daeth yntau yn lladradaidd i fyny'r grisiau drachefn i'w wylio, a gwelodd ef yn mynd gyfeiriad y caban. Clustfeiniodd a cheisiodd dremio i weld ei symudiadau ymhellach, ond nid oedd dim i'w glywed na'i weled oddiwrtho, a chasglodd Harri mai wedi mynd i'r caban yr oedd. Penderfynodd mai lleidr ydoedd, ac mai ei ddyletswydd ef, fel yr unig un o'r criw oedd ar y bwrdd, oedd amddiffyn y llestr. Cofiodd fod gan Jim, y cook, law-ddryll dan ei obennydd. Yr oedd Jim a Harri'n gyfeillgar â'i gilydd, ac yr oedd Jim wedi dangos y llaw-ddryll lawer gwaith i Harri, ac wedi egluro iddo'r ffordd i'w ddefnyddio, er nad oedd Harri erioed wedi bod yn ei danio. Hen forwr ydoedd Jim, wedi morio llawer gyda dynion na buasai'n ddiogel cysgu'n yr un ystafell â hwy heb law-ddryll llwythog wrth law, ac ni chymrai Jim lawer a chysgu yn unman heb fod y llaw-ddryll ganddo dan ei obennydd. Aeth Harri i lawr i'r forecastle ac at wely Jim. Nid oedd ond prin wedi cydio yn y llaw-ddryll pan y clywodd sŵn traed yn dynesu at ben grisiau'r forecastle. Paratodd ei hun i wynebu'r gelyn, ac i ymladd am ei fywyd, gan gwbl gredu mai'r dyn a welsai'n mynd tua'r caban oedd yn dod tuag ato ar amcan drwg. Safodd gyferbyn a throed y grisiau yn ddigon crynedig, mae'n wir, a'r llaw-ddryll yn ei law a'i ffroen tuag at yr agorfa. Daeth esgidiau rhywun i'r golwg, ac yna'i goesau. Cyn gynted ag y bydd ei ben yn y golwg, mi daniaf," meddai Harri wrtho'i hun wrth weld y rhannau isaf o'r corff yn dod i'r golwg; a diau y buasai wedi tanio, onibai i Dafydd, canys Dafydd ydoedd, ddigwydd gwaeddi, "Harri, ple 'rwyt ti?" Teimlodd ryw chwys oer drosto wrth feddwl mor agos y bu i ladd ei gyfaill annwylaf, a synnai ato'i hun na bai wedi adnabod esgidiau a llodrau Dafydd cyn iddo ddigwydd gwaeddi. Ond aeth y teimlad heibio, adfeddiannodd ei hun, a cheisiodd egluro mor glir ac mor gyflym ag y gallai, i Dafydd, am y dyn a welsai'n mynd tua'r caban.

"Mae'n siwr i ti mai lleidr ydi o," meddai wrth ddiweddu ei stori, "ac mae'n rhaid i ni ei ddal."

"Ond sut?" gofynnodd Dafydd. "Cymer ofal o hwn'a, tro 'i ben o oddiwrtha i," ychwanegodd gan fwrw golwg pur amheus ar yr arf peryglus.

Dododd Harri ddarn o bren yn llaw Dafydd.

"Tyrd," meddai, "mi awn ni am y caban, un bob ochr i'r llong, ac os daw o i dy gyfarfod di, rho un iddo hefo'r pastwn 'na, ac os daw o i fy nghyfarfod i, mi dania i hwn arno fo. Tyrd reit ddistaw 'rwan," gan gychwyn i fyny'r grisiau, a Dafydd yn ei ddilyn,

"Yr oedd Dafydd ag yntau'n gwylio'n fanwl bob ysgogiad o eiddo'r dyn."

a'i galon yn curo'n bryderus. Daeth y ddau i gyfarfod ei gilydd wrth ddrws y caban heb weld neb. Yr oedd y drws yn agored, a gwelent oleuni gwan yn ystafell y mate, a chlywent sŵn rhywun yn symud islaw iddynt yn awr ac eilwaith.

"William Jones sydd yna," sibrydai Dafydd. Ond ysgydwai Harri ei ben, ac amneidiai ar Dafydd i fod yn berffaith ddistaw. Cyn hir, clywent sŵn traed yn dynesu at y grisiau i ddod o'r caban, a dododd Harri Dafydd i sefyll ar un tu i ben y grisiau, gan sefyll y tu arall ei hun.

"Saf di'r ochr yna," meddai yn ei glust, "a bydd yn barod efo'r pastwn 'na os na fedra i 'i ddychryn o hefo hwn."

"Paid a'i saethu o, Harri," ebe Dafydd, a chydag iddo ddweud y gair, daeth pen y dyn i'r golwg, a chyn gynted a'r fellten, daliodd Harri'r llaw-ddryll yn ei wyneb.

"Back," ebe Harri'n awdurdodol, ac ufuddhaodd y dyn a'i freichiau i fyny, Harri'n ei ddilyn i lawr o ris i ris, a Dafydd wrth ei gwt yntau.

"Goleu'r lamp, Dafydd," ebe Harri, wedi iddynt gyrraedd gwaelod y grisiau (gan mai goleuni gwannaidd roddid gan y gannwyll oedd yn olau ar y bwrdd), " i ni gael chwilio am raff i'w rwymo fo nes daw'r Capten yma."

"Peidiwch a fy rhwymo, wir, hogia bach," meddai'r dyn mewn Cymraeg glân, gloyw, nes syfrdanu'r bechgyn, a bod agos i Dafydd ollwng gwydr y lamp o'i law.

"Ai Cymro ydach chi?" oedd cwestiwn Harri, pan ddaeth ato'i hun, er mai prin yr oedd angen gofyn y fath gwestiwn yn wyneb yr hyn lefarasai'r dyn eisoes. " Beth ydi'ch busnes chi yng nghaban y 'Blodwen'?"

"Tyn di'r dryll i lawr, machgen i," meddai'r dyn, "'rwyt ti'n fy nychryn i; ac mi ddweda i wrthoch chi beth oedd ama i eisio 'ma."

Hanner ufuddhaodd Harri i'w ddymuniad trwy ollwng ei fraich i lawr, ond cadwai ei fys ar y trigger, ac yr oedd Dafydd ac yntau'n gwylio'n fanwl bob ysgogiad o eiddo'r dyn, rhag iddo geisio dianc neu wneud rhyw niwed iddynt.

"Ai o'r Aber yr ydach chi'ch dau?" gofynnodd y dyn,—dyn, fel y gwelai'r bechgyn erbyn hyn, at oed y mate, a golwg lled afler arno, a llygaid bychain aflonydd arwyddai nad oedd yn gymeriad i ymddiried ynddo.

"O ymyl yno, o Finymor," ebe Harri.

"Mi wn i am y lle," ebe'r dyn. "Tuag wyth mlynedd yn ôl, yr oedd William Jones, y mate sy hefo chi, a minnau'n hwylio ar yr un llong, y 'Lark.'

"Glywsoch chi sôn amdani hi?"

"Llong Capten Morris," ebe Harri'n agor ei lygaid gan syndod cynhyddol, "'roeddem ni yn ei adnabod ef yn dda iawn."

"O," ebe'r dyn, a'i lygaid yn tanio," 'roeddwn inna'n ei adnabod o—yn well na chi, mae'n debyg; a mae yntau'n siwr o'm hadnabod inna pan wêl o fi eto."

"Wêl o monoch chi yn ei fyw," ebe Harri, " mae o wedi marw."

"O 'n wir; mae'n dda iddo fo hynny," ebe'r dyn, gyda threm a ddychrynai'r bechgyn.

Teimlai Harri ei waed yn twymo wrth glywed y dyn yn siarad mor ddiystyrilyd am ei hen gyfaill, ond ymataliodd rhag dweud dim i'w amddiffyn rhag cythruddo'r dyn, ac arosodd iddo fynd ymlaen efo'i stori.

"Roedd gin i bapura o werth mawr, a wyddai neb ond William Jones a Chapten Morris amdanyn nhw. Yn Hambro 'ma roedd y 'Lark,' a mi es i 'sgarmes yn y dre ryw noswaith. Mi laddwyd dyn, a fi gafodd y bai. Mi ges fy ngyrru i garchar am naw mlynedd, a'r wythnos ddweutha y gollyngwyd fi'n rhydd. Mi welais William Jones ar y stryd y noson o'r blaen heb iddo fo ngweld i, a 'rydw i wedi gwylio'r llong 'ma byth er hynny, a phan glywis i 'ch bod chi'n hwylio fory, mi benderfynis y mynnwn i gael chwilio am fy mhapura i edrach oeddan nhw gin William Jones, Ac mi feddylis i fod pawb wedi mynd i'r lan heno; dwn i ddim o ble'r andros y deuthoch chi."

"Gawsoch chi'ch papura?" oedd cwestiwn parod Harri, wrandawai'n astud ar stori a'i tarawai fel un anhygoel bron.

"Naddo," meddai'r dyn," ond 'rydw i'n siŵr ohonyn nhw. Dyna chi wedi clywed f'ystori fi, a 'rydw i 'n disgwyl y gad'wch chi i mi fynd, rhag i mi gael fy ngyrru'n ôl eto i'r carchar."

Edrychodd Harri a Dafydd ar ei gilydd fel pe mewn amheuaeth beth i'w wneud, a pha un ai i gredu'r stori ai peidio. Y munud nesaf, yr oedd y ddau'n mesur eu hyd ar lawr y caban, wedi'u taro i lawr gan y dyn dieithr, yr hwn a fanteisiodd ar eu heiliad o ddiffyg gwyliadwriaeth, a chyn iddynt ddod atynt eu hunain, yr oedd y dyn wedi dianc. Edrychai'r ddau fachgen yn syn ar ei gilydd, nes i Dafydd chwerthin yn galonnog, a dweud, " Wel, rydan ni'n ddau blismon nobl. Tyrd, Harri, mynd o'r caban ydi'r gorau i ni, cyn y daw William Jones yn ôl." Ond pan yr oedd y ddau'n cychwyn i fyny'r grisiau, clywent sŵn cerddediad trwm yn agoshau at ddrws y caban, a rhedasant i freichiau'r mate.

"O felly! " meddai, mewn tôn sarrug, " dyma beth sy'n mynd ymlaen. Mynd i'r caban wedi i mi droi fy nghefn, ai e? Mae arna i awydd rhoi blaen y rhaff ar 'ch cefna chi'ch dau." Ac yna, mewn tôn fwy amheus, " Beth fuoch chi'n wneud yma?"

"Rhyw ddyn fuo yma eisio'ch gweld chi, William Jones," meddai Harri. " Welsoch chi mono fo yn 'ch cyfwr chi? Newydd fynd o 'ma mae o."

"O, thâl rhyw stori wneud fel 'na ddim," ebe'r mate yn anghrediniol, "dyn eisio ngweld i! Pwy oedd o?"

"Wn i ddim," ebe Harri, " ddeudodd o mo'i enw; dim ond deud ei fod o'n 'ch nabod chi, a'i fod o hefo chi ar y ' Lark ' wyth mlynedd yn ôl."

"Beth! fuo Twm Dafis yma?" gofynnodd y mate yn gynhyrfus, "beth oedd arno fo eisio?"

"Wn i ddim beth oedd ei enw fo, ond eisio rhyw bapura oedd arno fo."

"O!" meddai'r mate, mewn tôn a arwyddai ollyngdod, "ydi'r hen stori honno gyno fo o hyd felly? Ffwrdd a chi allan 'rwan, neu mi fydd y Capten i mewn."

Ac allan y bu raid mynd heb gael chwaneg o oleuni ar ddirgelwch y papurau gan y mate. Gwyddai'r bechgyn nad oedd fawr o berygl i'r Capten gael clywed gan y mate am yr helynt, gan na allai achwyn arnynt am fynd i'r caban, heb orfod dweud ei fod yntau wedi esgeuluso'i ddyletswydd trwy adael y llong. Felly, aeth yr helynt heibio, ond siaradodd y ddau fachgen yn hir y noswaith honno am y digwyddiad rhyfedd. Pwy oedd Twm Dafis, tybed, a beth oedd ei gysylltiad â William Jones a Chapten Morris? Ceisiai Dafydd ddyfalu beth allsai'r papurau fod, tra y ceisiai Harri ei berswadio mai twyll oedd holl stori'r dyn, ac mai lladrata oedd ei amcan yn dod i'r llong. Ond ynddo 'i hun ni wyddai'n iawn beth i'w gredu, ond yr oedd stori Twm Dafis wedi ei wneud yn bur anesmwyth. Ai tybed fod y stori'n wir, a bod rhyw gysylltiad rhwng y papurau a gawsai ef gan yr hen Gapten â'r dirgelwch? Os mai am y papurau hynny y chwiliai Twm Dafis, yna nid oedd gan yr hen Gapten hawl amynt, ac felly nid ei eiddo ef (Harri) oeddynt, ond eiddo Twm Dafis. Dyfalodd lawer yn ei wely y noson honno ar y mater, a pho fwyaf a feddyliai amdano, sicraf yn y byd y teimlai mai ganddo ef yr oedd y papurau y chwihai Twm Dafis amdanynt. Awyddai am fwy o oleuni ar y dirgelwch, a phenderfynòdd holi Wiíliam Jones yn gynnil, pe digwyddai ei gael mewn tymer rywiog.