Yr Ysgol Gymraeg/Deio bach

Yr Ysgol Gymraeg

gan Owen Jones Owen

DEIO BACH.
Un o hoff ganeuon y plant. Yr hen fam anwyl, mor wylaidd, mor ostyngedig; yn barod i aberthu er mwyn ei bachgen drwg—hyd ei bedd. "Gyrr galon graig i wylo."

MEGAIS fachgen bach ac anwyl
Ar fy mron mewn trafferth mawr.
Deio, ti yw'r bachgen hwnnw,
Nad wn ble yr wyt yn awr.
Maith yw'r amser er y'th welais,-
'Machgen anwyl, wyt ti'n iach?
Os na elli ddyfod drosodd,
Anfon lythyr, Deio bach!

Pan y gwenit yn fy wyneb,
Pan chwareuit gylch fy nhraed,
Codai hiraeth yn fy nghalon,
Am dy anwyl, anwyl dad.
Do, ti godaist dan fy nwyfron,
Yma hiraeth mawr a chlwy',
Ond mae'th oeraidd ddiofalwch
Heddyw'n codi hiraeth mwy.

Gaeaf oer im' fu'r diweddaf,
Annwyd lawer ddygais i,
Peidiais cwyno rhag cwtogi
Gronyn ar dy lawnder di.
Nid oes rhaid i wraig y dafarn,
Nac i'th flŷs dy hun gael cam;

Os yw'n anodd spario dimai,
Gad yn angof gŵyn dy fam.
******
Caled yw fy nhamaid bara,
Ie, caled iawn a phrin,
Tra mae 'mhlentyn, mi obeithia',
Gyda'i fara gwenith gwyn.
Pan foch di, fy anwyl blentyn,
Wrth dy ford heb nych na nam,
Os nad yw yn ormod gofyn,
Cofia damaid gwael dy fam.

Os nad yw yn ormod hyfdra
Ar afradlon lencyn hael,
I adgofio pwy a'i magodd,
A bod ganddo fam i'w chael,
F'allai y goddefi dithau,
Deio bach, heb dybied cam,
I ryw fenyw a adwaenost
Ddweyd fod gennyt tithau fam.

Os na elli ddyfod drosodd,
Os na elli'm helpio ddim,
Beiddiaf ofyn un peth iti,
F'allai rhoddi hwnnw im'.
Carreg fedd nid wyf yn ddisgwyl,―
Gormod hyn gan hiraeth iach.
Gollwng ddeigryn wrth fy nghofio,
Dim ond deigryn, Deio bach.

—John Jones, Llangollen.

GEIRFA.

GWYLAIDD, humble.
GOSTYNGEDIG, lowly; GYRR, it causes, makes.
GWENIT, thou didst smile.
HIRAETH, longing.
CLWYF, dolur, wound.
DIOFALWCH, forgetfulness.
ANNWYD, cold.
CWTOGI GRONYN, curtailing in the least.
LLAWNDER, plenty.
BLŶS, chwant, craving.
GAD ... FAM, forget thy mother's pleading.
PRIN, scarce.
BARA GWENITH GWYN, bread made of the best flour; white, as opposed to black bread.
HEB NYCH NA NAM, YN IACH AC HEB EISIEU, without pain or want.
HYFDRA, boldness.
AFRADLON, prodigal; HAEL, wasteful.
ADGOFIO, reminding.
GODDEF, allowing.
HEB DYBIED CAM, without taking offence.
ADWAENOST, thou knowest.
BEIDDIO, daring.
HIRAETH IACH, hiraeth di-glwyf, merely a passing thought, apathy.
DYRO DDEIGRYN, shed a tear.

Nodiadau