Yr Ysgol Gymraeg/Hen benhillion telyn

Yr Ysgol Gymraeg

gan Owen Jones Owen

HEN BENHILLION TELYN.

PAN ês i fyw yn gynnil, gynnil,
Fe aeth un ddafad imi'n ddwyfil;
Pan ês i fyw yn afrad, afrad,
Fe aeth y ddwyfil yn un ddafad.

Pan oeddwn gyfoethog cyn mynd yn dylawd,
Yr oeddwn yn gâr ac yn gefnder i bawb.
Pan ês yn dylawd, ac i fyw mewn dylêd,
Nid oeddwn yn gâr na chefnder i neb.

Gwyn ei fyd na fedrwn hedeg
Bryn a phant a goriwaered;
Mynnwn wybod er eu gwaetha'
Lle mae'r gôg yn cysgu'r gaea'.

Yn y coed y mae hi'n cysgu,
Yn yr eithin mae hi'n nythu;
Yn y llwyn tan ddail y bedw,
Dyna'r fan y bydd hi farw.

Da gan ddiog yn ei wely
Glywed sŵn y droell yn nyddu;
Gwell gan innau, dyn a'm helpo,
Glywed sŵn y tannau'n tiwnio.

Sawl a feio arnaf beied
Heb fai arno, nac arbeded;
Sawl sy' dan eu beiau beunydd,
Fe eill rheiny fod yn llonydd.

Tebyg yw dy lais yn canu.
I gôg mewn craig yn dechreu crygu,
Dechreu cân heb ddiwedd arni;
Harddach fyddai iti dewi.

GEIRFA.

CYNNIL, darbodus, thrifty.
AFRAD, prodigal.
CAR, cyfaill, perthynas, friend, relation.
CEFNDER, cousin.
DYLED, debt.
GWYN EI FYD NA ... How happy I'd be could I but ...
GORIWAERED, sloping land, declivity.
MYNNWN, I would insist on.
EITHIN, furze.
BEDW, birch-tree.
DIOG, pwdr (South Wales), lazy.
TROELL, spinning wheel.
NYDDU, spinning.
BAI, fault.
ARBED, sparing.
BEUNYDD, bob dydd, daily.
FE EILL RHEINY, they can, they should.
LLONYDD, quiet.
CRYGU, becoming hoarse.
HARDDACH FYDDAI, gwell fyddai, it would be better.
TEWI, peidio canu, ceasing.

Nodiadau