Ystorïau Bohemia/Yr Hen Wraig

Ystorïau Bohemia

gan Jaroslav Vrchlický

wedi'i gyfieithu gan T. H. Parry-Williams

YR HEN WRAIG.
(Gan Y. VRCHLICKÝ.)

DENAI haul y gwanwyn bobl lawer o'r dref. Teyrnasai prysurdeb bywiog yn yr heolydd, yr oedd popeth mewn cywair uchel. Tyrrai pawb ar frys gwyllt o flaen porth y dref. Nid oedd eto yn Natur ddim llawer o ol y gwanwyn hir-ddisgwyliedig i'w weled. Yr oedd gwellt crynedig ar y llwybrau bron yn ddi-liw, y coed yn foel, nid oedd ond y castanwydd yn agor eu blagur aur. Eto yr oedd y gwanwyn i gyd yn yr awyr. Gellid dywedyd ei fod yn hofran dros y byd. Yr oedd yr awyr yn glir a phersawrus, yr wybren yn llawn o adar ehedydd a ganai o lawenydd calon.

Ar y droetffordd a arweiniai i'r meysydd agored lle y cyrchai'r rhan fwyaf o'r dyrfa Saboth drwsiadus, cyrcydai hen wraig. Yr oedd dillad yr hen greadures yn garpiau i gyd. Eisteddai gan blygu ymlaen, a'i dwylo ymhleth am ei gliniau. Dwylo hen, rhychiog, llosg gan yr haul, caled ac esgyrniog oeddynt, fel cangau crin coeden ar lawr. Crwydrai ambell gudyn o'i gwallt brith ar ei harffedog glytiog. Ymddangosai cynhesrwydd pelydr yr haul yn garedig wrth y dwylo hen lluddedig a welsai lawer o dywydd garw.

Chwaraeai plentyn ger traed yr hen wraig. Cloddiai'r ddaear â darn o lestr pridd, crafai'r clai ynghyd a'i rannu wedyn yn ddarnau bychain unfaint. Wedi ymgolli yn ei chwarae, ni sylwai ar yr hen wraig, ac ni sylwai hithau yn ei hir-fyfyr trist a chyfrin ar y plentyn ychwaith. Cerddai'r bobl heibio'n lluoedd; yr oedd fel petai'r holl dref wedi dyfod allan i fwynhau heulwen y gwanwyn. Ac âi'r holl dref heibio i'r hen wraig, a hithau'n cyrcydu'n ddigyffro ar y ddaear a'i phen yn llwyr o'r golwg yn ei harffedog glytiog, a'i dwylo'n dyn ymhleth am ei gliniau, a'r pelydr cynnes fel petaent yn eu dal.

Pwy oedd yr hen wraig, tybed? a pham yr eisteddai yno fel petai wedi caregu?

Nid cardotes oedd hi. Efallai mai gofalu am y plentyn oedd ei gwaith? Efallai mai dyna'i dull hi o fwynhau bendith heulwen y gwanwyn? Neu a oedd ei gofid mor fawr fel na allai oddef unwaith eurbelydr caredig yr haul, nac estyn ond ei dwylo caled, geirwon i'w derbyn ? Efallai ei bod yn ei theimlo ei hun yn hapus yn y marweidd-dra hwn-ond, a dywedyd y gwir, cysgai yn esmwyth ac yn fy nychymyg i fy hun y chwareid y ddrama erchyll a osodais mewn ffansi o flaen eich llygaid.

Ni wn paham, ond bu darlun yr hen wraig ryfedd yn boen i mi. Tybiwn fy mod yn gweled yr holl ddynoliaeth wedi ei merthyru a'i phoenydio a'i baeddu a'i gorthrymu, yn cywilyddio oherwydd effaith ei gwaith ac eto'n dal i estyn ei dwylo crebachlyd i belydr yr haul-

A chanai'r adar ehedydd a gwasgarai pelydr yr heulwen eu tês.

Nodiadau