oblegid i gystudd trwm ddyfod i'w deulu, bu raid iddo ohirio ei fynediad ar ol rhoddi yr eglwys i fyny; a bu am flwyddyn yn llafurio yn Rhoslan, a Tabor, a Llanystymdwy, sir Gaernarfon; ac yn 1850, rhoddodd ei fwriad mewn gweithrediad, a chroesodd i'r Gorllewin. Ar ol cyrhaedd America, arhosodd am ychydig yn New York, nes y derbyniodd alwad of Racine, lle y llafuriodd am dair blynedd. Aeth i gysylltiad a'r Genhadaeth Gartrefol Americanaidd; ac yn ei gwasanaeth, llafuriodd yn Cambria a Milwaukee, yn Wisconsin, ac yn Big Rock, yn Illinois; a bu o ddefnydd mawr yn mhlith y Cymry gwasgaredig trwy y lleoedd hyny. Yn nechreu Mai 1861, ar wahoddiad eglwys Gomer, sefydlodd yn Allen Co.; a dichon na bu yn fwy dedwydd yn un cyfnod o'i weinidogaeth nag y bu yn Gomer am y ddwy flynedd a haner y llafuriodd yno. Ond yn annisgwyliadwy hollol, yn nghanol ei nerth a'i iechyd, pan allan yn ei ardd un diwrnod, sathrodd ei droed ar hoel. Cododd hyny enyniad (inflammation), ac ar ol naw niwrnod o ddyoddefaint poenus, hunodd yn yr angeu, Medi 20fed, 1863. Claddwyd ef yn mynwent Tawelan, a gweinyddwyd ar yr achlysur gan Meistri T. Edwards, Cincinnati; a D. Price, Newark.
Yr oedd llawer o ragoriaethau yn cyfarfod yn nghymeriad Mr. Parry. Ni wyddai ddim am ddiogi a musgrellni, gyda'r byd na chyda chrefydd, ac nis gallasai ei oddef yn neb arall. Yr oedd gweithio yn hyfrydwch iddo; a pha beth bynag yr ymaflai ynddo, gwnui ef a'i holl egni. Am yr hyn a gymerai mewn llaw, nid oedd dim troi yn ol arno; ond mynai ei gwblhau. Cariai ei benderfyniad ef weithiau i eithafion, nes dyweyd geiriau caledion; ond rhoddid y credyd iddo gan y rhai na chydolygent ag ef ei fod yn gydwybodol yn y cwbl.
Yr oedd ei galon o blaid pob achos da. Beth bynag a fyddai y cynllun a gynhygid er gwneyd lles mewn ardal, taflai ei holl galon iddo. Yr oedd yn mysg y rhai cyntaf o'i gyd-efrydwyr a arwyddasant yr ardystiad dirwestol, a glynodd yn ddiysgog wrth yr egwyddor hyd ei fedd. Nid corsen yn ysgwyd gan wynt ydoedd gyda dim. Yr oedd yn llawn iawn o ysbryd diwygiad yn nechreuad ei weinidogaeth, a pharhaodd hyd y diwedd yn awyddus am achub eneidiau. Ni chyrhaeddodd y radd uchaf fel pregethwr; ond yr oedd ei weinidogaeth yn sylweddol, efengylaidd, a difrifol. Cyfeiriai at galosau a chydwybodau ei wrandawyr; ac er fod ei eiriau weithiau yn llym, etto yr oedd min gwirionedd arnynt fel yr oeddynt yn gwneyd eu gwaith yn llwyddianus. Bu farw yn nghanol ei ddyddiau, ac yn nghanol ei ddefnyddioldeb; ac erys ei goffadwriaeth yn barchus gan lawer yn Nghymru ac yn America.
JOHN HOWES. Yr oedd Mr. Howes yn enedigol o gymydogaeth Treffynon, a bu ei rieni yno mewn amgylchiadau cysurus. Derbyniodd addysg dda, a dygwyd ef i fyny yn nghyfundeb y Wesleyaid. Gadawodd yr hen gyfundeb, ac ymunodd a'r gangen a elwid y Wesleyaid Cymanfaol tua'r flwyddyn 1836. Daeth cryn lawer o eiddo i Mr. Howes ar ol rhai o'i berthynasau, ac aeth i anturiaeth fawr i adeiladu pentref o dai yn Glasinfryn, ger llaw Bangor, lle y mae Abel-Bethmaca wedi ei godi. Agorodd yno fasnachdy eang; ond aflwyddianus fu yn ei anturiaeth, fel yr aeth trwy y rhan fwyaf o'r eiddo a gafodd. Ymunodd a'r Annibynwyr yn Mangor yn 1838; a'r flwyddyn ganlynol, urddwyd ef yn Llansantffraid, sir Drefaldwyn. Bu yn weinidog yno ac yn yr eglwysi cylchynol am tua dwy flynedd, yna symudodd i Salem, Machynlleth. Ni bu yno ond
