II CANTREF ABERFFRAW.
GELWID y gantref yma wrth yr enw hwn, oddiwrth ffrwd fechan sydd yn ymarllwys i'r môr yn y fan hon o'r enw Aberffraw. Dyma y lle a ddewisodd tywysogion Cymru i drigo. Dosranrwyd Aberffraw yn ddau gwmwd, sef Malltraeth a Llifon.
I CWMWD MALLTRAETH.
Tarddai enw Malltraeth oddiwrth ansawdd y lle, yr hwn sydd yn gorsiog, yn dywodlyd, a pheryglus. Dywed un am dano fel hyn:—" Malltraeth, an astuary; a place overflowed with water, over which the tide goes."
Taflen o'r holl blwyfydd yn y cwmwd hwn, a'r flwyddyn yr adeiladwyd yr eglwysi:
| Plwyf | O.C. | Plwyf | O.C. | |||
| 1 Aberffraw | 615 | 7 Llangristíolus | 700 | |||
| 2 Llanbeulan | 630 | 8 Trefdraeth | 600 | |||
| 3 Llangadwaladr | 650 | 9 Llangwyfan | 714 | |||
| 4 Llanfeirion | 600 | 10 Rhan o Tre' Gaian | 611 | |||
| 5 Rhan o Eglwys St. Newdion | . | 11 Rhan o Tre' Gwalchmai | . | |||
| 6 Rhan o Langwyllog | 601 | . | . |
PLWYF ABERFFRAW.
Aberffraw.— Y mae y pentref hwn ar lethr ffrwythlawn, yn gwynebu tua chodiad haul; ac o dano yr ym. ddolena afon dryloew Ffraw tua'r môr. Ar yr ochr arall i'r afon, gwelir tywyn mawr llydan, yn ymddysglaerio fel yr eira gwyn a'r ddiwrnod goleu. Oddiwrth
